HÖKUMƏT İQTİSADİ SAHƏDƏ ƏSAS PROBLEM OLARAQ İNFLYASİYANIN MÖVCUDLUĞUNU GÖSTƏRİR

Milli Məclis bu həftə "2008-ci ilin dövlət büdcəsi haqqında" qanun layihəsi müzakirəyə çıxarıb. Maliyyə naziri Samir Şərifov bildirib ki, 2008-ci ildə büdcə gəlirləri 7 milyard 382,6 milyon, xərcləri 8 milyard 509 milyon, büdcə kəsiri isə 1 milyard 126,4 milyon manat proqnozlaşdırılır. Büdcə xərcləri ümumi daxili məhsulun 27 faizini təşkil edəcək. Gələn ilin büdcəsində ən böyük pay birbaşa investisiyaların payına düşür. Proqnozlara görə, gələn il bu məqsədlə 2 milyard 841 milyon manat və ya builkindən 48,3 faiz çox vəsait ayrılacaq. 2-ci yerdə müdafiə xərcləri gəlir, təqribən 1 milyard 20 milyon dollar olacaq.
Gələn il dövlətin təhsilə 973,7, sosial müdafiə və sosial təminata 742,7, səhiyyəyə 330,4, mədəniyyət, incəsənət və bədən tərbiyəsinə 128,7, mənzil və kommunal təsərrüfata 112,2, kənd, meşə təsərrüfatı və ətraf mühitin mühafizəsinə 267,3, elmə 64, nəqliyyat və rabitəyə 76 milyon manat vəsait ayıracağı gözlənilir.
Samir Şərifovun sözlərinə görə, gələn il Azərbaycanda iqtisadi artım tempi 18,2 faizə düşəcək: "Neft sektorunda artım 26, qeyri-neft sektorunda 8,1 faiz olacaq. Eyni zamanda inflyasiya təzyiqləri artacaq və bu, bizi narahat edir".
Buna baxmayaraq, hökumət 2008-ci ildə qiymət artımının maksimum qarşısını almağa çalışacaq və proqnozlara görə, bu göstəriici 12-14 faiz arasında dəyişəcək. Hökumət bahalaşmanın qarşısını almaq üçün əlavə antiinflyasiya tədirlərinin görüləcəyini bəyan edir. İndiyə qədərsə makroiqtisadi sabitlik üçün mühüm addımlardan biri milli valyutanın bahalaşmasının qarşısını almaq olub.
S.Şərifov bildirib ki, gəlirlərin nəzərdə tutulan artımı, ilk növbədə vasitəli vergilərin yığılması və inzibatçılığın gücləndirilməsi və sadələşdirilmiş vergilərin tətbiqinin təkmilləşdirilməsi ilə əlaqədardır. ƏDV sahəsində itkilərin aşağı salınması və vergidən yayınma hallarının qarşısının alınması məqsədi ilə bu vergi üzrə ödənişlərin xüsusi tənzimləmə vasitəsilə həyata keçirilməsi planlaşdırılır.
Nazir bildirib ki, ölkə iqtisadiyyatının inkişafı və vergi qanunvericiliyinin təkmilləşdirilməsi istiqamətində təsirli tədbirlərin görülməsi hesabına növbəti il üçün dövlət büdcəsinə daxilolmalarda ƏDV üzrə 46,6, gömrük rüsumları üzrə 44,8, torpaq və əmlak vergisi üzrə 41, sadələşdirilmiş vergi üzrə 40, fiziki şəxslərdən gəlir vergisi üzrə 30,4, aksizlər üzrə 12,7 faiz artım nəzərdə tutulur.
Beləliklə, 2008-ci ildə də vətəndaşların sosial təminatlarının gücləndirilməsi, o cümlədən minimum əməkhaqqı və sosial müavinətlərin həcminin artırılması, pensiyaların baza hissəsinin yaşayışının minimumuna yaxınlaşdırılması prioritet məsələlər olacaq. "Gələn il əmək pensiyalarının baza hissəsinin artımı üçün 140 milyon manat, ehtiyac meyarının təklif olunmuş artımı ilə əlaqədar ünvanlı dövlət sosial yardımının tətbiqi üçün 12,8 milyon manat, məcburi köçkünlərə verilən yemək xərcinin artımı üçün 9,5 milyon manat, sosial müavinətlərin artımı üçün 27,8 milyon manat yönəldiləcək. Maaşları vahid tarif cədvəli ilə tənzimlənən vəzifələr üzrə minimum əməkhaqlarının artımı üçün 184 milyon manat vəsait ayrılacaq ki, bu da büdcədən maliyyələşən təşkilatlarda işləyən 630 min nəfərə yaxın insanın maddi vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına imkan verəcək" - deyə S.Şərifov vurğulayıb.
Nazir onu da qeyd edib ki, gələn ilin icmal büdcəsinin gəlirləri 10 milyard 488 milyon manat, xərcləri 10 milyard 182 milyon manat proqnozlaşdırılır. Büdcə tərtib olunarkən bir barel neftin qiyməti 50 dollar həcmində götürülüb.
İqtisadi inkişaf naziri Heydər Babayevin sözlərinə görə isə, maliyyələşdirilən layihələrin 73 faizi regionların payına düşür. Nazirin sözlərinə görə, gələn il yanvarın 1-dən tətbiq olunacaq "vahid pəncərə" sistemi sahibkarların bazarlara daha rahat daxil olmasına və bu sahənin inkişafına önəmli təsir göstərəcək. Nazir əlavə edib ki, 2008-ci ildə ölkədə 31,4 milyard manatlıq ÜDM-in istehsalı gözlənilir. H.Babayevin sözlərinə görə, 2008-2011-ci illəri əhatə edən sosial-iqtisadi inkişaf proqramında bu dövrün inkişaf konsepsiyası müəyyənləşdirilib. Proqrama əsasən, istehsal və xidmət, eləcə də neft və qeyri-neft sahələrinin mümkün olan optimal nisbəti uyğunlaşdırılacaq.
H.Babayev də etiraf edib ki, inflyasiya hökumətin iqtisadi sahədə əsas problemi olaraq qalır. Nazir növbəti ildə inflyasiyanın 12 faiz həcmində proqnozlaşdırıldığını deyib. O, qeyd edib ki, dövlət başçısının tapşırıqları və görülən işlərin nəticəsində qarşıdakı illərdə inflyasiyanın birrəqəmli olması təmin edilə bilər. Onun sözlərinə görə, inflyasiyanın yüksəlməsi dünyada neftin qiymətinin qalxması ilə əlaqədardır. "Ölkəyə daxil olan idxal məhsullarının qiymətindəki artım Azərbaycanda da inflyasiyaya səbəb olur. Hesablamalarımıza görə, gələn il inflyasiyanın həddi 12 faiz olacaq. Lakin bir neçə ildən sonra bu göstərici təkrəqəmli həddə düşəcək".
Milli Bankın rəhbəri Elman Rüstəmovun sözlərinə görə, əgər Milli Bankın valyuta bazarına vaxtında müdaxiləsi olmasaydı, manat dollara nəzərən 20 faiz bahalaşardı. Amma bunun üçün dövriyyədə olan pul kütləsinin həcmini 50 faiz artırmaq lazım gəlib.
Büdcə xərclərinin təqribən 34,7 faiz artımı əməkhaqlarına da təsirisiz ötüşməyəcək. Belə ki, gələn ilin baş maliyyə sənədində dövlət qulluqçuları, aspirant, tələbə və müəllimlərin, eləcə də hərbçi və hüquq-mühafizə orqanlarının işçilərinin maaşlarının artırılmasına 184 milyon manat yönəldiləcək. Əmək pensiyalarının baza hissəsi də artırılacaq.
Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun rəhbəri Səlim Müslümovun sözlərinə görə, bunun üçün 140 milyon manat ayrılıb: "Pensiyalar iki mərhələdə artırılacaq və düşünürəm ki, 2 mərhələdə 65 manata çatdırılacaq".
Ümumilikdə büdcə xərclərinin 32,8 faizi sosial məqsədli xərclərə sərf olunacaq. İqtisadi inkişaf naziri Heydər Babayev isə regionların inkişafının prioritet təşkil edəcəyini bildirib. Onun sözlərinə görə, 2008-ci ildə Azərbaycan iqtisadiyyatına 6,2 milyard manat investisiya yatırılacaq və bunun 4,4 milyardı daxili mənbələrin payına düşəcək.
Növbəti il əhalinin adambaşına düşən gəlirlərinin 4550, 2011-ci ildə isə 6750 ABŞ dolları olacağı proqnozlaşdırılır. Əhalinin gəlirlərinin isə gələn il 29,4 faiz artaraq 16,7 milyard manata çatacağı gözlənilir. İqtisadiyyatda qeyri-dövlət sektorunun çəkisi isə 89 faizə yüksələcək.
Büdcəyə rəy verən Hesablama Palatası inflyasiya təzyiqlərinin artması səbəbindən hökumətin ehtiyatlı davranışını xüsusi qeyd edib. Sənəddə bir sıra kiçik çatışmazlıqların olduğunu qeydə edən Palatanın sədri Heydər Əsədov 2008-ci ilin büdcəsinə müsbət rəy verdiklərini açıqlayıb.
Büdcə müzakirələri zamanı bəzi millət vəkilləri dövlət qurumları tərəfindən büdcə xərclərinə nəzarətin zəif olduğunu və bunun inflyasiyanı sürətləndirdiyini vurğulayıblar. Millət vəkillərinin qənaətinə görə, hökumətin həll edəcəyi ən vacib problem inflyasiyanın aradan qaldırılmasıdır.
İqtisadi siyasət komissiyasının üzvü Əli Məsimli 2008-ci ildə inflyasiya təzyiqlərinin bu ilkindən də çox olacağını deyib. Bunu azaltmaq üçün antiinhisar məcəlləsinin qəbulunu vacib sayan millət vəkili hökumətdən büdcə xərclərinə nəzarəti artırmağı tələb edir:
Vahid Əhmədov isə qiymət artımı ilə bağlı Statistika Komitəsinin açıqladığı 16 faizin reallığını əks etdirmədiyini, təkcə unun 90 faizə yaxın bahalaşdığını bildirib. Onun fikrincə, qiymət artımında ən çox inhisarçılığın payı var.
İqtisadi siyasət komissiyasının üzvü Azər Əmiraslanov isə əhali gəlirlərinin inflyasiyanı təqribən 2 dəfə üstələdiyini deyib: "Gələn il büdcədən maliyyələşən təşkilatlarda çalışanların maaşları 32 faizdən çox artırılacaq. Bu, ölkə üzrə orta aylıq əməkhaqqının artımından da yüksəkdir".
Millət vəkili Səttar Mehbalıyev büdcə layihəsinin ölkədəki iqtisadi inkişafı xarakterizə etdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, hökumət neft gəlirlərinin bərabər şəkildə bölünməsi üçün bütün addımları atır. Məsələn, ARDNŞ-in vəsaiti hesabına bölgələrdə müalicə-diaqnostika mərkəzləri tikilir. Bu mərkəzlər fəaliyyətə başlayandan sonra sağlamlığında hər hansı problem olan əyalət sakinləri artıq xərc çəkib paytaxta gəlməli olmayacaqlar.
Büdcə müzakirələrində çıxış edən millət vəkillərinin əksəriyyəti təmisl etdikləri bölgələrdəki problemləri sadalayaraq onların həlli üçün vəsait ayrılmasını təklif ediblər. Buraya ən çox yolların, qaz və su xətlərinin bərpası, digər sosial obyektlərin təmiri daxildir. Elmə ayrılan xərclərin artırılması da hökumətdən xahiş olunub.

çap üçün verisya