- Allah mübarək eləsin! Xoşbəxt olsunlar! Mütləq iştirak edəcəm.
Sonuncu dəfə nə vaxt gördüyümü, hətta adını belə xatırlamadığım tanışımın dəvətnaməsini alıb yazı masasının daxılına qoydum. Yaxın 15-20 gün üçün 6-cı dəvətnamə idi. 2 toy eyni gündədir. Amma problem bu deyildi. Onsuz da səs-küydən toylarda çox oturmaq olmur, çatdırmaq mümkündür. Əsas məsələ başqadır. Onu necə edəsən, haradan tapasan, nədən kəsəsən?

Yəqin ki, bu, təkcə mənim deyil, hamının qarşılaşdığı adi haldır. Kimi dindirirsən, əhvalını xəbər alırsan, toyların çoxluğundan gileylənir. Ən imkanlı adamlar belə toylardan şikayət edirlər. Üstəlik, yubileylər, nişan mərasimləri, kiçik toy məclisləri. Hamısında da qutu, konvert, siyahı. Heç kəs qınanılası deyil, nə vaxtsa belə məclislərə çağırılıb, indi o dəvət edir. Neçə illər toylara xərclədiyini qaytarmalıdır, ya yox? Amma sonra oturub hesablayanda görürsən ki, bu toy "karusel"ində qazanan yalnız şadlıq sarayları, restoranlar və musiqiçilər olur. Bəli, belə məclislərdə qonaqlardan yığılan pulun əksər hissəsi məhz onlarla hesablaşmağa gedir. Məclis sahibinə isə qalan 15-20 şəkil, 3-4 saatlıq kaset və disk, bir də siyahıdır. O siyahı ki, ona "borc dəftəri" də demək olar. Çünki oradakı məbləğ nə vaxtsa qaytarılmalıdır, yaxud verdiyin borcdur, qaytarıblar. Deməli, nə alınır? Nə vaxtsa belə mərasimlərin elliklə qeyd edilməsinin ilkin və xeyirxah məqsədi pozulur. Bu məqsəd də ondan ibarət idi ki, qohum-qonşu, dost-tanış yığışıb oğul evləndirənə, qız köçürənə qulpundan çıxanla, imkanı daxilində maddi kömək edirdi. İndi isə belə çıxır ki, çoxunun ağız-boğazından kəsib toy yiyəsinə etdiyi bu maddi yardım yalnız restoran, şadlıq sarayları sahiblərinin və müğənnilərin ciblərinə gedir. Onların da ki, Allah sanki insaflarını kəsib. Bacardıqca mərasim sahiblərini daha çox soymaq istəyirlər. Adambaşına 50-100, hətta 150 manatlıq masa harada görünüb, səviyyəsiz müğənninin yarım saatlıq fonoqramla "oxuması" üçün 5-10 min manat tələb etməsi nə deməkdir? Az qala küçədə tum satanın gəlirini hesablayan vergi orqanları hara baxır? Yoxsa, şadlıq evlərinə formal bir jurnal qoymaqla, müğənnilərə ildə bir dəfə 10 dəqiqəlik qazanclarını vergi kimi büdcəyə ödətdirtməklə işlərini bitmiş hesab edirlər? Sözügedən jurnalda göstərilən məbləğlərin ödənilən hesablardan qat-qat aşağı olmasını hamının bildiyi halda, vergi müfəttişlərinin bundan xəbər tutmamalarına inanmaq çətindir! Nə isə, bu, başqa məsələdir. Qayıdaq əsas mətləbə. Mətləb də odur ki, bu süni qiymət artımları məclis sahibini soymaqla yanaşı, dəvətliləri də çətin vəziyyətdə qoyur - istər-istəməz nəmərin məbləği artır və başlayır... maddi sıxıntı. Əksəriyyətin maaşı maaşa caladığı indiki vaxtda isə bu, həm də sosial problemdir.
Amma gəlin etiraf edək ki, bu problemi özümüz özümüzə yaradırıq. "Filankəsin uşağının toyu filan şadlıq sarayında olub, ondan əskik deyilik ki", "filankəsin toyunda müğənnilər növbəyə dayanmışdı, nəyi bizdən artıqdır", "filankəsin məclisində masanın üstündə barmaq basmağa yer yox idi, biz niyə geri qalaq", "filankəsin qonaqlarını zal tutmurdu, yerdən çıxmamışıq ki, bizə nə olub" və s. kimi mənasız iddialar gənclər və valideynlər üçün müqəddəs mərasim sayılan toylarımızı bəhsləşmə predmetinə çevirib. İndi heç kim "ayağını yorğanına görə uzatmaq" istəmir, "qonşudan geri qalmamaq" barədə fikirləşir. Məclisinə bahalı şadlıq evləri və restoranları kirayələyir, "dəqiqəsi qızıl olan" müğənniləri dəvət edir, stolların boş qalmaması üçün kimə gəldi dəvətnamə paylayır və s. Hətta bu zaman borca girməkdən belə çəkinmir. Nə olar, oğul evləndirən, qız köçürən əvvəllər də borc edirdi, amma toydan sonra onu qaytara bilirdi. Üstəlik, gənc ailəni ev-eşik etmək üçün əlində vəsait qalırdı. İndi isə, qeyd etdiyimiz kimi, qonaqlardan yığılan pul şadlıq evləri sahiblərinin və musiqiçilərin ciblərinə getdiyindən valideynlər əksər hallarda toydan borcla çıxırlar, necə deyərlər, yersiz bəhsləşmənin güdazına gedirlər. Halbuki bundan qaçmaq mümkündür, əgər toya bugünkü münasibəti dəyişib öz dəyərini qaytarsaq. Onda ata-ana borcunu vermiş olar, həm maddi, həm də mənəvi.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, yaxın keçmişədək yas mərasimlərinin yola verilməsi də problem olaraq yaşanırdı. İndi ictimaiyyətin, məscidlərin, dini qurumların təşəbbüsü və dəstəyi ilə demək olar bu problem həll edilmək üzrədir. Artıq bir çox bölgələrdə, o cümlədən paytaxtda yas mərasimləri ilk 3 gün ərzində yekunlaşır. "Qırx"acan nə "yeddi" verilir, nə də "cümə axşamları". Hətta Ağdaş-Qəbələ bölgəsində məscid həmin mərasimlərdə iştirak edən din xadimlərini cəzalandırır. Məscid bu inzibati qaydanı tətbiq etməklə yas sahiblərinə "üç"dən "qırx"acan kütləvi mərasim keçirməməyi tövsiyə edir və hamının ürəyindən xəbər verən bu tövsiyəyə əhali tərəfindən ciddi əməl olunur. Naxçıvan MR-də də yas mərasimləri sözün yaxşı mənasında ciddi çərçivəyə salınıb. Bu "çərçivə" əhalinin böyük razılığına səbəb olub. Niyə də olmasın, qapısına hüzr düşən artıq lüzumsuz mərasim problemlərinin yox, itkisinin dərdini çəkir.
İndi nə edək, toyların da əsl mahiyyətini inzibati yolla qaytaraq? Mənəviyyatda da inzibatçılıq? Bəs, bizim şüurumuz? Əgər demək olar bu gün hamı toya dəvət alanda sevinmək əvəzinə üzdə də olmasa, ürəyində ən azı dərindən "ah" çəkirsə, cibini yenidən qurdalayırsa, ailə büdcəsinə növbəti dəyişikliklər edirsə, özümüz buna çarə tapmalıyıq. Kim deyirsə ki, bu, çətindir, səhv edir. Dünya gör-götür dünyasıdır və indi bu "gör-götür"ün sərhədi daha genişdir. Sərhədlər, ölkələr üzümüzə açıqdır. Gedib görənlər deyirlər ki, ən imkanlı ölkələrin ən imkanlı adamları belə toy mərasimlərini bizim kimi israfçılıqla, bizim kimi geniş "heyət"də qeyd etmirlər. Odur ki, onların toylarında nə pul qutusu olur, nə siyahı. Heç iki gəncin şad gününə qatılanlar toy sahibinə restoran və müğənnilərə veriləcək pula yardımçı olmaq barədə də fikirləşmirlər. Sadəcə, hərə öz adına layiq bəylə gəlini hədiyyələrlə təbrik edir. O da hamısı yox. Toy sahibinin doğmaları və yaxınları. Əslində, mərasimə çox vaxt kənar adamlar dəvət olunmurlar da. Toyun sırf ailə tədbiri olduğu üçün.
Biz demirik ki, əksər dəyərlərimiz kimi toylarımızı da avropalaşdıraq, baxmayaraq, yaxşını götürüb mənimsəmək eyib sayılmır. Keçmişdəki kimi, 7 gün 7 gecə toy çaldırmağın da tərəfdarı deyilik. Onu deyirik ki, bizimki olmayan və ümumiyyətlə, haradan götürüldüyü bilinməyən bugünkü üzdəniraq toy dəblərimizdən qurtulmağın yolunu tapmalıyıq. Düzdür, bu "dəb" halqavari qapalı dairə olduğundan ondan birdən-birə yol tapıb çıxmaq asan deyil. Ən azı ona görə ki, toy ərəfəsində olan hər kəs öz-özünə "mənə qalmışdı?" sualını verib tədarükünü görəcək və başa düşməyəcək ki, toyun bütün mənalarda özünə, ailəsinə qalmasını istəyirsə, bu addımı atmalıdır. Çətini yığılıb həmin dairənin bircə halqasını qırmaqdır. Bu, baş verərsə, dairə açılacaq və toylarımız, sözün həqiqi mənasında, toy olacaq. Belə toylara dəvət isə heç kimin halını dəyişməyəcək.

Raqif MƏMMƏDOV.

çap üçün verisya