- Ailənin hər bir üzvünün tələbi ilə onun ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası üzrə payının ayrılması mümkündürmü?

S. İBRAHİMOV,
Sabirabad rayonu.

- Ailənin hər bir üzvünün tələbi ilə onun ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası üzrə payı ayrılır və ona ayrıca ödənilir. Ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası payı bu barədə ərizənin qeydə alındığı aydan sonrakı ayın birindən ayrılır.


- 1957-ci ildə anadan olmuşam. Ailəliyəm. Üç övladım var. Ən kiçik övladım 17 iyul 2001-ci il tarixdə anadan olub. 5 ildən artıq əmək stajına malikəm. Bilmək istəyirəm, "Əmək pensiyaları haqqında" Qanunda nəzərdə tutulan qaydada 3 uşağı olan qadın kimi əmək pensiyasına 51 yaşda çıxa bilərəmmi?
S.ƏLİYEVA,
Lerik rayonu.

- "Əmək pensiyaları haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 8.1-ci maddəsinə əsasən, üç və daha çox uşaq doğub onları səkkiz yaşınadək tərbiyə etmiş və azı 5 il sığorta stajı olan qadınların yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Sualınızdan da görünür ki, sizin "Əmək pensiyaları haqqında" Qanunda nəzərdə tutulan qaydada 3 uşağınız vardır və 51 yaşınız da tamam olmuşdur. Lakin bu qanunda nəzərdə tutulan qaydada sonuncu övladınızı 8 yaşına qədər böyüdərək tərbiyə etməmisiniz. Bu səbəbdən də sizin 51 yaşında əmək pensiyasına çıxmaq hüququnuz yoxdur. Sizin bu hüququnuz sonuncu övladınızı 8 yaşına qədər tərbiyə etdiyiniz vaxt, yəni 2009-cu ilin iyul ayının 17-də yaranacaqdır.


- Əcnəbilər və vətandaşlığı olmayan şəxslər Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlığı olan uşağı övladlığa götürdükdə uşağın vətəndaşlığı hansı qaydada müəyyən edilir?
H.KƏRİMOV,
Sumqayıt şəhəri.


- "Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlığı haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununun 24-cü maddəsinə əsasən:
Əcnəbilər Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlığı olan uşağı övladlığa götürdükdə onların vəsadəti əsasında həmin uşağın Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlığına xitam verilir.
Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olan uşağı övladlığa götürən ər-arvaddan biri Azərbaycan Respublikasınin vətəndaşıdırsa, digəri isə əcnəbidirsə, övladlığa götürülən uşaq Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlığını saxlayır. Övladlığa götürənlərin vəsadəti ilə uşaq Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlığından çıxa bilər.
Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olan uşağı övladlığa götürən ər-arvadın hər ikisi vətəndaşlığı olmayan şəxsdirsə, yaxud biri Azərbaycan Respublikasının vətəndaşıdırsa, digəri isə vətəndaşlığı olmayan şəxsdirsə, həmin uşaq Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlığını saxlayır.


- Hansı torpaqlar istirahət təyinarlı torpaqlar hesab olunur?

X.BƏYBALAYEV,
Qusar rayonu.

- Torpaq Məcəlləsinin 28-ci maddəsinə əsasən:
Əhalinin istirahətini, turizim, bədən tərbiyəsi və idman fəaliyyəti üçün nəzərdə tutulan və istifadə edilən torpaqlar istirahət təyinatlı torpaqlar sayılır.
Bu torpaqlara ərazisində istirahət evlərinin, pansionatların, kempinqlərin, turist bazalarının uşaq turist stansiyalarının, meşə-parkların, şəhərətrafı yaşıllıq zonalarının, tədris-məşq, turist cığırlarının, nişanlanmış yolların, uşaq və idman düşərgələrinin və bu kimi digər obyektlərin yerləşdiyi torpaq sahələri aiddir.
Üzərindən tədris-məşq və turist cığırlarının, nişanlanmış yolların keçdiyi torpaq sahələri mülkiyyətçilərdən, istifadəçilərdən və icarəçilərdən geri alınmır. Bu sahələrdən onların razılığı ilə servitut hüququ (özgə torpaq sahəsindən məhdud istifadə hüququ) əsasında istifadə olunur.
İstirahət (rekresiya) təyinatlı torpaqlardan təyinatı üzrə istifadə edilməsinə maneçilik törədən hər hansı fəaliyyət qadağan edilir.


- İşçinin istehsalat qəzası və yaxud peşə xəstəliyi nəticəsində sağlamlığı pozulmasına görə işəgötürənin maddi məsuliyyəti hansı qaydalarla tənzimlənir və hansı sənədlər olduqda, təqsirkar işəgötürən əmək xəsarətinə görə dəyən zərəri ödəməlidir?

Mirqasım ƏLƏMDAROV,
Şəki rayonu.


- İşçinin istehsalat qəzası və yaxud peşə xəstəliyi nəticəsində sağlamlığı pozulmasına maddi məsuliyyəti Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2003-cü il 9 yanvar tarixli, 3 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş istehsalat qəzası və yaxud peşə xəstəliyi nəticəsində sağlamlığı pozulmuş işçiyə və ya bu səbəbdən həlak olmuş işçinin ailə üzvlərinə ödənclərin verilməsi qaydaları, şərtləri və məbləği ilə tənzimlənir. Azərbaycan Respublikasında işçilərin sağlam və təhlükəsiz əmək şəraiti Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsi ilə tənzimlənir. Bu qaydalar Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinə əsasən istehsalat qəzası və yaxud peşə xəstəliyi nəticəsində sağlamlığı pozulmuş işçiyə və ya bu səbəbdən həlak olmuş işçinin ailə üzvlərinə ödənclərin verilmə qaydalarını, şərtlərini və məbləğini müəyyən edir. İşçinin istehsalat qəzası və yaxud peşə xəstəliyi nəticəsində sağlamlığı pozulduqda və ya bu səbəbdən həlak olduqda (bundan sonra - istehsalda əmək xəsarəti), bədbəxt hadisənin təhqiqat aktına əsasən təqsirkar müəssisə, idarə və təşkilatlar (bundan sonra - təqsirkar işəgötürən, təqsirkar müəssisə) işçiyə dəyən zərərə görə qanunvericiliyə uyğun olaraq maddi məsuliyyət daşıyır. Bu zərər təqsirkar müəssisələrdə gəlir hesabına, büdcədən maliyyələşdirilən müəssisələrdə isə büdcə vəsaiti, yaxud büdcədənkənar vəsaitlər hesabına ödənilir.
Zərərçəkənə istehsalatda əmək xəsarəti nəticəsində onun itirdiyi peşə əmək qabiliyyətinin (peşə əmək qabiliyyəti olmadıqda isə ümumi əmək qabiliyyətinin) dərəcəsindən asılı olaraq aylıq ödənclər, habelə sağlamlığının pozulması ilə bağlı əlavə çəkdiyi xərclər ödənilir.
Zərərçəkənin qəsdi nəticəsində əmələ gəlmiş zərərdən başqa, zərərçəkənin günahının dərəcəsindən asılı olmayaraq dəyən zərərin əvəzi ödənilir.
Aşağıdakı sənədlər olduqda təqsirkar işəgötürən əmək xəsarətinə görə dəyən zərəri ödəməlidir:
o istehsalatda baş vermiş bədbəxt hadisə haqqında qanunvericiliklə müəyyən edilmiş formada tərtib olunmuş akt və yaxud işəgötürən tərəfindən əməyin mühafizəsi qaydalarına əməl olunmadığına görə işçi ilə istehsalatda bədbəxt hadisənin baş verməsi barədə məhkəmənin hökmü (qətnaməsi, qərarı);
o işçinin peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsini və yaxud peşə xəstəliyini təsdiq edən Tibbi-Sosial Ekspert Komissiyasının (TSEK) şəhadətnaməsi və yaxud ölümü haqqında şəhadətnamə.
Təqsirkar işəgötürən istehsalatda bədbəxt hadisə nəticəsində əmək qabiliyyətini itirmiş və ya peşə xəstəliyinə tutulmuş, müvafiq həkim məsləhət komissiyası və ya TSEK-in rəyi əsasında müvəqqəti yüngül işə keçirilmiş işçilərə əvvəlki əməkhaqqı ilə yeni iş yerindəki əməkhaqqı arasındakı fərqi ödəyir. Bu fərq işçinin əmək qabiliyyəti bərpa olunanadək və ya əlillik müəyyən edildiyi vaxtadək ödənilməlidir. TSEK qüvvədə olan qanunvericiliyə müvafiq istehsalatda əmək xəsarəti nəticəsində zərərçəkənin peşə əmək qabiliyyətinin (peşə əmək qabiliyyəti olmadıqda isə ümumi əmək qabiliyyətinin) itirilmə müddətini, dərəcəsini (faizini), əlillik qrupunu və habelə səhhətinin pozulması ilə əlaqədar əlavə çəkdiyi xərcləri (qüvvəli yeməklər, protezlər, kənar şəxsin ona göstərdiyi xidmət və sair xərclər) müəyyən edir və bu barədə qərar çıxarır.


- 30 ilə yaxındır ki, ayrı-ayrı müəssisələrdə işləmişəm. Hazırda səhiyyə sistemində karküzar vəzifəsində çalışıram. Mənə məlum olmayan səbəblərə görə əmək kitabçam yoxa çıxmışdır. Əvvəllər işlədiyim müəssisə və idarələr də ləğv edilmişdir.Həmin idarə və müəssisələrin baş idarələri də yoxdur. Əmək kitabçamı bərpa etmək üçün mən hara və kimə müraciət etməliyəm?

Sevda MƏMMƏDOVA,
Bakı şəhəri.

- Nazirlər Kabinetinin 1996-cı il 26 dekabr tarixli, 186 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş "Əmək kitabçalarının tətbiqi qaydası haqqında" Əsasnamənin 3.10-cu bəndinə əsasən, əmək kitabçası oğurlandıqda, yandıqda, itdikdə, yararsız hala salındıqda işçi işə yenidən bərpa edildikdə qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada işçinin xahişi ilə ona əmək kitabçasının dublikatı verilməlidir. Bu Əsasnamənin 7-ci bəndinə əsasən isə, əmək kitabçası itdikdə və ya yararsız hala düşdükdə işçiyə verilən yeni əmək kitabçasının işçi haqqında məlumat səhifəsinin yuxarı sağ tərəfində iri hərflərlə "Dublikat" sözü yazılır. Əmək kitabçasının dublikatı ümumi qayda üzrə doldurulur. Əmək kitabçasının dublikatını almaq hüququna malik olan işçi axırıncı iş yeri üzrə işəgötürənə müraciət etməlidir. İşəgötürən 15 gün ərzində bu müraciətə baxıb onu həll etməlidir. Göstərilənləri əsas tutaraq siz ilk növbədə əmək kitabçasının dublikatını almaq üçün işlədiyiniz səhiyyə müəssisəsinin rəhbərinə yazılı ərizə ilə müraciət etməlisiniz. Bu ərizəyə siz, qanunla nəzərdə tutulan qaydada, əvvəllər işlədiyiniz idarə və müəssisələrdən işləməyiniz haqqında arxiv arayışlarını (hansı idarə və müəssisədə işləməyiniz, işə qəbulolma, işdən azadolma, vəzifə və peşəniz və sair barədə) əlavə etməlisiniz.
Lakin bildirdiyiniz kimi, əvvəllər işlədiyiniz idarə və müəssisələr, onların baş idarələri ləğv olunduğundan bu arayışı əvvəllər işlədiyiniz bu təşkilatlardan almaq mümkün deyil. Bu səbəbdən siz bu arxiv arayışlarını almaq üçün Dövlət Mərkəzi Arxivinə və onun yerli şöbələrinə müraciət etməlisiniz. Belə ki, idarə və müəssisələr, onların baş idarələri ləğv olunduğu halda həmin müəssisələrə aid, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan qaydada, uzun müddət saxlanılması tələb olunan sənədlər Dövlət Mərkəzi Arxivinə və onun yerli şöbələrinə təhvil verilir. İşçilərə aid işəqəbul, əmək müqaviləsinə xitam verilməsi barədə əmrlər, sizin bu idarə və müəssisələrdə işləməyinizi təsdiq edən əməkhaqqı sənədləri 75 il saxlanılan sənədlərə aiddir və bu səbəbdən həmin sənədlər Dövlət Mərkəzi Arxivində və onun yerli şöbələrində qorunub saxlanılır. Bu arxiv arayışlarını aldıqdan sonra bu sənədləri ərizənizə əlavə etməklə hazırda işlədiyiniz müəssisəyə müraciət etməlisiniz. İşlədiyiniz müəssisə tərəfindən sizə 15 gün ərzində əmək kitabçasının dublikatı təqdim edilməlidir. Əmək kitabçasının dublikatını almaq üçün göstərilən sənədlərin və sübutların alınmasında, əmək kitabçasının dublikatının verilməsində mübahisələr yarandığı halda hüquqi əhəmiyyəti olan faktların müəyyən edilməsi üçün mülki qanunvericilikdə nəzərdə tutulan qaydada məhkəmə orqanlarna müraciət etməlisiniz. Bir halı da qeyd etmək istəyirəm ki, əmək kitabçasının dublikatını almaq üçün sübutedici sənədlərin toplanması sizin tərəfinizdən həyata keçirilməlidir.

çap üçün verisya