- Kənd təsərrüfatı işçilərinin əmək münasibətləri hansı qaydada tənzimlənir?

Nigar HÜSEYNOVA,
Bərdə rayonu.

- Əmək Məcəlləsinin 256-cı maddəsinə əsasən:
Kənd təsərrüfatı və başqa aqrar sənaye sahələrində işəgötürənlərlə işçilər arasında əmək münasibətlərinin yaranması və tənzimlənməsi yalnız müvafiq növ müəssisənin təsis sənədi - nizamnaməsi, əsasnaməsi və Əmək Məcəlləsi ilə, habelə digər normativ-hüquqi aktlarla müəyyən edilmiş qaydada həyata keçirilir. Əmək Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş əmək müqaviləsinin bağlanması qaydaları bütövlükdə həmin müəssisələrə də şamil edilir.

- Məzuniyyət vaxtı orta əməkhaqqının əmsallaşdırılması qaydası hansı müəssisələrdə, o cümlədən özəl müəssisələrdə tətbiq edilirmi?

Pərvanə SÜLEYMANOVA,
Gəncə şəhəri.


- Bəli, Nazirlər Kabinetinin 25 avqust 1999-cu il tarixli, 137 №-li qərarı ilə təsdiq edilmiş məzuniyyət vaxtı üçün orta əməkhaqqının hesablanması zamanı nəzərə alınan və alınmayan ödənişlər, təşkilati-hüquqi formasından asılı olmayaraq, bütün müəssisələrdə, o cümlədən də özəl müəssisələrdə heç bir məhdudiyyət qoyulmadan tətbiq edilməlidir. Belə ki, Əmək Məcəlləsinin 4-cü maddəsinə (bu Məcəllənin tətbiq edildiyi iş yerləri) əsasən, Əmək Məcəlləsi qanunvericiliklə müəyyənləşdirilmiş qaydada Azərbaycan Respublikasının müvafiq hakimiyyət orqanlarının, fiziki və hüquqi şəxslərin təsis etdikləri mülkiyyət və təşkilati-hüquqi formasından asılı olmayaraq respublikanın ərazisində yerləşən bütün müəssisələrdə, idarələrdə, təşkilatlarda, eləcə də müəssisə yaradılmadan işçilərlə əmək müqaviləsi bağlanmış iş yerlərində, həmçinin Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda fəaliyyət göstərən səfirliklərində, konsulluqlarında, beynəlxalq sularda Azərbaycan Respublikasının bayrağı altında üzən gəmilərdə, şelf qurğularında və digər iş yerlərində tətbiq olunur. Bu Məcəllə işəgötürənin xammalından (materialından), istehsal vasitələrindən istifadə etməklə əmək funksiyasını öz evində yerinə yetirən işçilərə də şamil edilir. Nazirlər Kabinetinin yuxarıda sözügedən qərarı isə Əmək Məcəlləsinin 139-cu maddəsinin tətbiqi ilə əlaqədar verilmişdir və bu səbəbdən də Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində, təşkilati-hüquqi formasından asılı olmayaraq, bütün müəssisələrdə, o cümlədən də özəl müəssisələr də heç bir məhdudiyyət qoyulmadan tətbiq edilməlidir.

- Azərbaycan Respublikası Hərbi Dəniz Qüvvələrində iki il həqiqi hərbi xidmətdən sonra altı il həmin müəssisədə müqavilə ilə bosman işləmişəm. Həmin müddətdə eyni zamanda qiyabi yolla ali təhsil almışam. Müqavilə müddəti bitdikdən sonra, yeni 2008-2009-cu dərs ilindən ixtisasım üzrə müəllim işləyirəm. Bilmək istəyirəm ki, hərbidə işlədiyim illər pedaqoji stajıma daxil edilməlidirmi?
Yalçın RÜSTƏMOV,
Xaçmaz rayonu.

- Hesab edirəm ki, sizin pedaqoji stajınız 2008-2009-cu dərs ilindən hesablanmalıdır. Belə ki, Hərbi Dəniz Qüvvələrində Bosman vəzifəsi müəllim ixtisasına uyğun olmadığı üçün 6 il müddətində bu vəzifədə işlədiyiniz illər pedaqoji iş stajına daxil edilməməlidir. Lakin həmin illər sizin ümumi iş stajınıza daxil edilir.

- Məhkəmədə hansı şəxslərin şahid qismində dindirilməsi barədə məlumat verilməsini xahiş edirəm.

İslam OSMANOV,
Lerik rayonu.

- Məhkəmə tərəfindən mübahisənin düzgün həlli məqsədi ilə işin halları barədə məlumatı olan hər bir şəxs şahid qismində dindirilə bilər. Şahid qismində məhkəməyə çağırılan şəxs məhkəməyə gəlməyə və iş üzrə ona məlum olan məlumatları və halları bildirməyə borcludur. Şahid düzgün ifadə verməyə, hakimlərin və prosesdə iştirak edən şəxslərin suallarına cavab verməyə borcludur. Şahid bilərəkdən yalan ifadə verməyə və ifadə verməkdən boyun qaçırmağa görə cinayət məsuliyyəti daşıyır.

- 1988-ci ildən Rayon Mədəniyyət Şöbəsində sürücü işləyirəm. Sürücülük dərəcəm BCD-dir. İşlədiyim müddət ərzində C dərəcəsinə görə əməkhaqqı alıram.
Dərəcələrə görə əməkhaqqının hesablanmasında fərq varmı?
Bu barədə məlumat verməyinizi xahiş edirəm.
A.ƏLİYEV,
Zaqatala şəhəri.

- Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi Kollegiyasının 09 avqust 2006-cı il tarixli № 10-2-li qərarı ilə fəhlə peşələri və işlərin vahid tarif-ixtisas Sorğu Kitabçasına uyğun olaraq yük götürmə qabiliyyəti 3 tondan 5 tona qədər olan yük maşınlarının, bütün növ minik avtomobillərinin və qabarit uzunluğu 7 metrə qədər avtobusların idarə olunması 4-cü dərəcə ilə müəyyənləşdirilib.

Mirzə ƏLİBƏYOV,
Mədəniyyət İşçiləri Müstəqil HİRK-in
sosial-iqtisad şöbəsinin müdiri.

- Rayon məhkəməsinin qətnaməsindən hansı müddətdə apelyasiya şikayəti verə bilərəm?
Əzizə SƏMƏDOVA,
Şəki rayonu.

- Rayon məhkəmələrinin qətnamələrindən Apelyasiya Məhkəməsinə məhkəmə qətnaməsi təqdim olunan (alınan) gündən bir ay müddətində apelyasiya şikayəti verilə bilər.

- Əmək Məcəlləsinin 91-ci maddəsinə əsasən, qısaldılmış iş vaxtının müddəti həftə ərzində 16 yaşınadək işçilər üçün 24 saatdan, 16 yaşdan 18 yaşadək işçilər və 1-ci, 2-ci qrup əlil olan işçilər üçün, həmçinin hamilə və yaşyarımadək uşağı olan qadınlar üçün 36 saatdan artıq olmamalıdır. Sualım ondan ibarətdir ki, 1-ci və 2-ci qrup əlil olan işçilərin hansı əmək qabiliyyəti nəzərə alınaraq onların həftədə 36 saat işləməsi qanuni hesab edilir? 1-ci və 2-ci qrup əlil olan işçilərə bu sahədə daha hansı güzəşt və təminatlar nəzərdə tutulur? Bir çox hallarda mübahisələrə səbəb olan bu məsələ barədə ətraflı məlumat verməyinizi xahiş edirəm.

M.QƏHRƏMANOV,
Naxçıvan şəhəri.

- Əmək qabiliyyəti olmayan və yardıma ehtiyacı olan baba və nənənin nəvələrdən aliment tələb etmək hüququ varmı?

Roza ABDULLAYEVA,
Xırdalan şəhəri.

- Ailə Məcəlləsinin 90-cı maddəsinə əsasən, əmək qabiliyyəti olmayan və yardıma ehtiyacı olan baba və nənə yetkinlik yaşına çatan övladlarından və ya ərindən (arvadından) maddi yardım ala bilmədikdə, zəruri vəsaitə malik nəvələrdən məhkəmə qaydasında aliment verilməsini tələb etmək hüququna malikdirlər.

- Əlillərin əmək şəraiti barədə məlumat verməyinizi xahiş edirəm?

Asif QƏDİRLİ,
İsmayıllı rayonu.

- “Əlilliyin qarşısının alınması, əlillərin reabilitasiyası və sosial müdafiəsi haqqında” Qanunun 29-cu maddəsinə əsasən:
Müəssisələrdə, idarələrdə və təşkilatlarda işləyən əlillər üçün fərdi reabilitasiya proqramına müvafiq surətdə lazımi iş şəraiti yaradılır.
Kollektiv və ya fərdi əmək müqaviləsində müəyyən edilən əmək şəraiti, o cümlədən əməkhaqqı, iş, istirahət vaxtı rejimi, illik və əlavə məzuniyyətlərin müddəti başqa işçilərə nisbətən əlillərin vəziyyətini pisləşdirə və ya hüquqları məhdudlaşdırıla bilməz.

- 39 ildir kənd məktəbində müəllim işləyirəm. 60 yaşım var. Ali təhsilliyəm. Bilmək istəyirəm, mən nə vaxt pensiyaya çıxa bilərəm?
Hacıbala ƏMİROV,
Cəlilabad rayonu.

- "Əmək pensiyaları haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 7-ci maddəsinə əsasən, 62 yaşına çatmış kişilərin və 57 yaşına çatmış qadınların azı 5 il sığorta stajı olduqda (bu Qanunun qüvvəyə mindiyi günədək yaşa görə əmək pensiyası təyin edilmiş şəxslər istisna olmaqla) yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır.

- Fəaliyyət qabiliyyəti məhkəmə tərəfindən məhdudlaşdırılmış fiziki şəxsin bağladığı əqd etibarlı hesab edilə bilərmi?

E.MÜRSƏLİYEV,
İmişli rayonu.

- Mülki Məcəllənin 343-cü maddəsinə əsasən, spirtli içkilərdən və ya narkotik vasitələrdən sui-istifadə etməsi, habelə qumara qurşanması nəticəsində fəaliyyət qabiliyyəti məhkəmə tərəfindən məhdudlaşdırılmış fiziki şəxsin öz himayəçisindən razılıq almadan əmlaka dair sərəncam verilməsi barədə bağladığı əqd etibarsızdır və himayəçinin iddiası ilə məhkəmə tərəfindən etibarsız sayıla bilər.

Dövlət başçısı cənab İlham Əliyevin oktyabrın 9-da imzaladığı sərəncama uyğun olaraq ölkəmizdə ilk dəfə "Kənd təsərrüfatı işçiləri günü" qeyd edilmişdir.

Əmək münasibətlərində
sənin hüquqların:
Hazırki dövrdə işəgötürənlərin əmək qanunverijiliyinə lazımi səviyyədə riayət etməmələri şəraitində işçinin öz hüquqlarını təkbaşına müdafiə etməsi həm çətin, həm də mürəkkəb bir işdir.

- 2005-ci il mart ayının 6-dan Ucar rayon 6 saylı uşaq bağçasında əvəzçilik qaydasında tərbiyəçi vəzifəsində işləyirəm. 02.11. 2007-ci ildə ailə həyatı qurmuşam. Hazırda övladım olub. Köməyim olmadığı üçün qismən haqqı ödənilən analıq məzuniyyətinə çıxmaq istəyirəm. Lakin əvəzçi işçi olduğum üçün mənə qismən haqqı ödənilən analıq məzuniyyəti verilmir. Xahiş edirəm bunun nə dərəcədə qanuni olub-olmadığı barədə mənə məlumat verəsiniz. Mən qismən ödənişli sosial məzuniyyət hüququndan istifadə edə bilərəmmi?

Gülnarə ŞÜKÜROVA, Ucar rayonu.

- Hörmətli redaksiya! Növbəti ödənişli məzuniyyətdə olduğum vaxt xəstəliyimlə əlaqədar stasionar və ya ambulator müalicə alaramsa və müalicə almağım barədə müvafiq sənədlərim olarsa, mənə müalicə olduğum dövrə görə işlədiyim idarədən əlavə ödənişli məzuniyyət verilməlidirmi?
Y. QULİYEV,
Biləsuvar rayonu.

- Fəaliyyət qabiliyyəti olmayan fiziki şəxsin bağladığı əqd etibarlı sayıla bilərmi?
T. ŞABAN oğlu,
Suraxanı rayonu.

- Mülki Məcəllənin 342-ci maddəsinə əsasən, psixi pozuntu nəticəsində fəaliyyət qabiliyyəti olmayan sayılmış fiziki şəxsin bağladığı əqd etibarsızdır. Belə əqdin tərəflərindən hər biri aldıqlarının hamısını digər tərəfə eyni ilə qaytarmalı, alınanları eyni ilə qaytarmaq mümkün olmadıqda isə onun dəyərinin pulla ödəməlidir. Bundan başqa, əgər fəaliyyət qabiliyyətli tərəf digər tərəfin fəaliyyət qabiliyyəti olmadığını bilirdisə və ya bilməli idisə, ona dəymiş real zərərin əvəzini də ödəməlidir.
Psixi pozuntu nəticəsində fəaliyyət qabiliyyəti olmayan sayılmış fiziki şəxsin bağladığı əqd onun xeyrinə olduqda qəyyumunun tələbi ilə məhkəmə tərəfindən etibarlı sayıla bilər.

- İşçinin başqa işə keşirilməsi nə deməkdir?

Leyla MURADOVA,
Bakı şəhəri.

- Əmək Məcəlləsinin 59-cu maddəsinə əsasən:
İşçiyə əmək müqaviləsində nəzərdə tutulmayan başqa peşə, ixtisas və vəzifə üzrə əmək funksiyasının yerinə yetirilməsini həvalə etmək başqa işə keçirilmə sayılır və buna yalnız işçinin razılığı ilə, həmçinin yeni əmək müqaviləsi bağlamaqla yol verilir.

- İşəgötürənin təşəbbüsü ilə başqa işə keçirmə hansı hallarda ola bilər?
Pəri QULİYEVA,
Bakı şəhəri.

- Əmək Məcəlləsinin 60-cı maddəsinə əsasən:
İşçi onun razılığı olmadan istehsalat zəruriyyəti və boşdayanma hallarının qarşısını almaq məqsədi ilə bir ay müddətinə müvəqqəti olaraq başqa işə keçirilə bilər. Bu halda işçi onun səhhətinə mənfi təsir edən, habelə aşağı ixtisaslı işə keçirilə bilməz. Başqa işə keçirilmə müddətində işçinin əməkhaqqı görülən işin müqabilində, lakin əvvəlki orta aylıq əməkhaqqından aşağı olmamaqla ödənilir.

- Ərin nikahın pozulmasını tələb etmək hüququ məhdudlaşdırıla bilərmi?

Sənubər İSAYEVA,
Bakı şəhəri.

- Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinin 15-ci maddəsinə əsasən, arvadın hamiləliyi dövründə və ya uşağın doğulmasından sonra bir il müddətində arvadın razılığı olmadan ər nikaha xitam verilməsi barədə iddia qaldıra bilməz, bu dövrdə ərin nikahın pozulmasını tələb etmək hüququ məhdudlaşdırılır.

- Meşə torpaqları özəlləşdirilə bilərmi?

Oruc MEHDİYEV,
Quba rayonu.

- Meşə Məcəlləsinin 11-ci maddəsinə əsasən, Azərbaycan Respublikasında meşə fondu dövlətə mənsubdur və onun mülkiyyətindədir. Meşələr və meşə fondunun torpaqları özəlləşdirilmir.