- Əmək pensiyası ilə əlaqədar aşağıdakı sualıma cavab verməyinizi xahiş edirəm. Yaşa görə əmək pensiyası təyin etməkdən ötrü hansı yaş həddi və neçə il fasiləsiz iş stajı lazımdır?
Əhmədağa AĞAYEV,
Astara rayonu, Ərçivan kəndi.

- "Əmək pensiyaları haqqında" 7 fevral 2006-cı il tarixli Azərbaycan Respublikası Qanununun 7-ci maddəsinə əsasən, 62 yaşına çatmış kişilərin və 57 yaşına çatmış qadınların 5 il sığorta stajı olduqda (bu Qanunun qüvvəyə mindiyi günədək yaşa görə əmək pensiyası təyin edilmiş şəxslər istisna olmaqla) yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır.

- Nikah müqaviləsinə hansı əsasla xitam verilə bilər?

Rəna MEHDİYEVA,
Xırdalan şəhəri.

- Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinin 14-cü maddəsinə əsasən, ər (arvad) öldükdə, yaxud məhkəmə qaydasında ölmüş elan edildikdə nikaha xitam verilir.
Ərin (arvadın) və ya onların hər ikisinin ərizəsi əsasında, eləcə də məhkəmə qaydasında fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab edilən ərin (arvadın) qəyyumunun ərizəsi əsasında nikaha xitam verilə bilər.

- Vətəndaşların qanuni istifadəsində olan torpaqlar özəlləşdirilə bilərmi?

Ülvi HƏSƏNOV,
Şəki rayonu.

- Azərbaycan Respublikasının "Torpaq islahatı haqqında" Qanununun 9-cu maddəsinə əsasən, vətəndaşların qanuni istifadəsindəki fərdi yaşayış evlərinin, həyətyanı sahələrin, fərdi, kollektiv və kooperativ bağların, dövlət bağçılıq təsərrüfatının idarəçiliyindəki bağlara aid olan torpaqlar qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada əvəzsiz olaraq onların mülkiyyətinə verilir.

- Hörmətli redaksiya!
Mən 1992-ci ilin iyul ayından 2007-ci ilin iyun ayınadək kənd icra nümayəndəliyində müavin vəzifəsində işləmişəm. 2007-ci ilin iyun ayında xəstəliyimlə əlaqədar pensiyaya çıxmışam. Bu illərdə yalnız 5 ilə görə əmək məzuniyyətindən istifadə etmişəm. Bilmək istəyirəm ki, mən istifadə etmədiyim məzuniyyətlərin haqqını ala bilərəmmi? Bunun üçün kimə və hara müraciət edə bilərəm?

Sənani YUSİFOV,
Ağdaş rayonu, Güvəkənd kəndi.

- Əmək Məcəlləsinin 144-cü maddəsinə əsasən, əmək müqaviləsinə xitam verilməsinin səbəbindən və əsasından asılı olmayaraq işçiyə işdən çıxan günədək hər hansı bir şərt və ya məhdudiyyət qoyulmadan istifadə etmədiyi bütün iş illərinin əsas məzuniyyətlərinə görə pul əvəzi ödənilməlidir. Mübahisə olunmayan bu hüququnuzu bərpa etmək üçün siz ilk növbədə kənd icra nümayəndəsinə və Ağdaş Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısına müraciət etməlisiniz. Bu orqanlar tərəfindən hüququnuz bərpa olunmadığı halda məzuniyyət pullarının ödənilməsi barədə iddia ərizəsi ilə Ağdaş Rayon Məhkəməsinə müraciət etməlisiniz.

- Polis mayoru rütbəsi ilə 5 noyabr 2004-cü ildə təqaüdə çıxmışam. Təqaüdə çıxarkən 1971- ci ildən 1976-cı ilə kimi polis şöbəsinin pasport masasında baş pasportist kimi çalışmağım nəzərə alınmamışdır. Pensiya mənə Daxili İşlər orqanlarında xüsusi rütbəli şəxs kimi çalışdığım illər nəzərə alınmaqla hesablanmışdır. Mülki işçi kimi bir il məhkəmədə iclas katibi və 5 ildə Daxili İşlər orqanlarında mülki işçi kimi işlədiyim illər mənim ümumi iş stajıma daxil edilməlidirmi? Bu nə dərəcədə doğrudur? Bu illər pensiya hesablanarkən nəzərə alınmalıdırmı?
Bayram MƏMMƏDOV,
Biləsuvar şəhəri.

- Ezamiyyətə göndərilən şəxs müvafiq sənədlər təqdim etmədikdə nəqliyyat xərcləri necə ödənilir?
Əhmədağa AĞAYEV,
Astara rayonu.

- Ezamiyyətə göndərilən şəxs müvafiq təsdiqedici sənədlər təqdim etmədikdə nəqliyyat xərcləri nəqliyyatın ən aşağı tarifləri miqdarında ödənilir.

- Neft sənayesində texniki nəzarət şöbəsinin ustası vəzifəsində işləyirəm. Bilmək istəyirəm, əmək şəraitinə görə mənim neçə gün əlavə məzuniyyət almaq hüququm var?
Tapdıq SALMANOV,
Binəqədi rayonu.

- Nazirlər Kabinetinin 2004 - cü il 5 iyul tarixli, 92 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş əmək şəraitinə və əmək funksiyasının xarakterinə görə əlavə məzuniyyət hüququ verən, zərərli və ağır istehsalatların, peşə və vəzifələrin siyahısının VI bölməsinin 134 - cü bəndinə əsasən, neft sənayesində işləyən texniki nəzarət şöbəsinin ustası və dispetçerləri üçün 6 təqvim günü əlavə məzuniyyət nəzərdə tutulub.

- Bu ay 62 yaşım tamam olmuşdur. Tələb olunan sənədləri toplayıb Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun şəhər şöbəsinə təqdim etdim. Pensiya təyin olunarkən 2004-2005-ci illərin əməkhaqqına görə hesablayırlar. Bu nə dərəcədə qanunauyğundur?
K. QULİYEV,
Mingəçevir şəhəri.

- İzah edirik ki, sosial təminat sistemi sığorta prinsiplərinə keçirilib və hazırda sığorta-pensiya sistemi mövcuddur. 1 yanvar 2006-cı ildən qüvvəyə minmiş "Əmək pensiyaları haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə əmək pensiyaları hesablanarkən bu qanun qüvvəyə minməsindən əvvəlki son iki ilin, yaxud pensiyaçının arzusu ilə 5 ardıcıl gələn əməkhaqları nəzərə alınır. Odur ki, sizin pensiyanızın hesablanması Dövlət Sosial Müdafiə Fondu tərəfindən düzgün aparılmışdır.

- Xaricə köçmüş şəxslərə əmək pensiyasının ödənilməsi hansı qaydada həyata keçirilir?

Malik ORUCOV,
Şirvan şəhəri.

- Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlığını saxlamış şəxslərin xaricdə olduğu müddətdə onlara Azərbaycan Respublikasında təyin edilmiş əmək pensiyası arzularına əsasən Azərbaycan Respublikasının banklarında olan şəxsi hesablarına və ya öz vəsaitləri hesablarına yaşadıqları digər dövlətlərə köçürülür.
Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlığından çıxmış şəxslərə xaricdə olduqları müddətdə yalnız əmək zədəsi və ya peşə xəstəliyi nəticəsində təyin edilmiş pensiyalar ödənilir. Bu pensiyaların başqa dövlətlərə köçürülməsi qaydası Azərbaycan Respublikasının müvafiq qanunvericiliyi ilə tənzimlənir.

- Vətəndaşlığı olmayan şəxslərin uşaqları Azərbaycan Respublikası vətəndaşlığını əldə edirmi?

Tarıyel VƏLİYEV,

- "Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlığı haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 12-ci maddəsinə əsasən, vətəndaşlığı olmayan şəxslərin Azərbaycan Respublikası ərazisində doğulmuş uşaqları Azərbaycan Respublikasının vətəndaşıdır.

- Atalığın müəyyən edilməsinin qeydə alınması hansı yerdə ola bilər?

Pərvanə İSAYEVA,
Şirvan şəhəri.

- Ailə Məcəlləsinin 186-cı maddəsinə atalığın müəyyən edilməsi valideynlərdən birinin yaşadığı yerdə və ya atalığın müəyyən edilməsi haqqında məhkəmə qətnaməsinin çıxarıldığı yerdə aparılır.

- Üçüncü qrup əlil olan və əsəb xəstəliyindən əziyyət çəkən şəxslərin dövlət qulluğunda işləmək səlahiyyətləri varmı?

Cavanşir KAZIMOV,
Siyəzən şəhəri.

- Azərbaycan Respublikasının 16 yaşına çatmış, irqindən, milliyyətindən, dilindən, cinsindən, sosial mənşəyindən, əmlak vəziyyətindən, yaşayış yerindən, dinə münasibətindən, əqidəsindən, ictimai və digər birliklərə mənsubiyyətindən asılı olmayaraq, müvafiq vəzifənin tələblərinə uyğun peşə hazırlığına malik olan vətəndaşların dövlət qulluğuna girmək hüququ vardır.
Hər hansı bir şəxs dövlət qulluğuna aşağıdakı hallarda götürülə bilməz:
o onun fəaliyyət qabliyyətinə malik olmaması və ya məhdud fəaliyyət qabiliyyətinə malik olması məhkəmənin qərarı ilə təsdiq edilərsə;
o məhkəmə onu müəyyən müddətə dövlət vəzifəsi tutmaq hüququndan məhrum etmişsə;
o bilavasitə tabeliyində və ya nəzarəti altında işləyəcəyi dövlət qulluqçusu ilə yaxın qohumluq və ya qudalıq (ər-arvadlar, onların valideynləri, qardaşları, bacıları, övladları) əlaqəsi olduqda;
o tibbi rəyə əsasən sağlamlığı dövlət qulluğunda işləmək imkanı vermirsə;
o qanunvericiliklə müəyyən edilən digər hallarda.
Dövlət qulluğuna qəbul edilən şəxsin dövlət qulluğunda işləməsinin mümkün olub-olmaması, eyni zamanda sağlamlığının bu işdə işləməyə imkan verməsi qabaqcadan yoxlanıla bilər. Yoxlamanın qaydası qanunvericiliklə müəyyən edilir. Şəxsi ailə həyatının təfsilatı yoxlanıla bilməz.

- Əmək pensiyası etibarnamə üzrə də ödənilə bilərmi?
Zaur Vəliyev,
Gəncə şəhəri.

- Bəli. "Əmək pensiyaları haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 40-cı maddəsinə əsasən, əmək pensiyası etibarnamə üzrə də ödənilə bilər. Etibarnamənin verilməsi qaydaları və qüvvədə olması müddəti mülki qanunvericiliklə tənzimlənir.

- Əmək pensiyalarının təyin edilmə müddətləri barədə məlumat almaq istəyirəm.
Gülşən İMRANOVA,
Bakı şəhəri.


- "Əmək pensiyaları haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 32-ci maddəsinə əsasən, əmək pensiyaları aşağıdakı müddətlərdə təyin edilir:
o Yaşa görə pensiya, buna hüququ olan şəxsin müraciəti əsasında əmək pensiyası hüququnun yarandığı gündən ömürlük təyin edilir.
o Əlilliyə görə əmək pensiyası, buna hüququ olan şəxsin müraciəti əsasında əlilliyin müəyyən olunduğu gündən müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi bütün əlillik dövrü üçün, 62 yaşından yuxarı əlil kişilərə və 57 yaşından yuxarı əlil qadınlara isə ömürlük təyin edilir.
o Ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası, buna hüququ olan şəxsin müraciəti əsasında ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası hüququnun yarandığı gündən "Əmək pensiyaları haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 14-cü maddəsində göstərilmiş şərtlərin mövcud olduğu müddət üçün, 62 yaşına çatmış kişilərə və 57 yaşına çatmış qadınlara isə ömürlük təyin edilir.

Fərdi əmək mübahisələrinə baxılma qaydaları

9. Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 143-cü maddəsinə əsasən, əmək müqaviləsinə xitam verilərkən işçinin arzusu ilə həmin iş ili (illəri) üçün ona məzuniyyət verilir və işdənçıxma tarixi məzuniyyətin son günü hesab edilir.

Fərdi əmək mübahisələrinə baxılma qaydaları

6.Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 78.1-ci maddəsinə əsasən, işçilərin sayı azaldılarkən və ya ştatları ixtisar olunarkən, bu Məcəllənin 70-ci maddəsinin b bəndi ilə əmək müqaviləsinə xitam verilərkən müəyyən vəzifələr üzrə əmək funksiyasının icrası üçün tələb olunan ixtisasın (peşənin) və peşəkarlıq səviyyəsinin daha yüksəyinə malik olan işçilər işdə saxlanılır. Bu zaman işçinin peşəkarlıq səviyyəsini işəgötürən müəyyən edir.

- Azərbaycan Respublikasında hansı torpaqlar xüsusi qorunan ərazi torpaqları hesab olunur?

L.ƏSƏDULLAYEV,
Lənkəran rayonu.

- Torpaq Məcəlləsinin 24-cü maddəsinə əsasən:
1. Xüsusi qorunan ərazilərin torpaqları-xüsusi təbiəti mühafizə, elmi, tarix-mədəniyyət, estetik, istirahət, sağlamlaşdırma və digər qiymətli əhəmiyyətə malik olan, müvafiq icra hakimiyyəti və yerli özünüidarə orqanları tərəfindən təsərrüfat istifadəsindən və mülki dövriyyədən tamamilə və ya qismən çıxarılan və üzərində xüsusi hüquqi rejim müəyyən edilən torpaqlardır.
2. Xüsusi qorunan ərazilərin torpaqlarına aşağıdakılar təyin edilir:
- təbiəti mühafizə təyinatlı torpaqlar;
- təbii qoruq təyinatlı torpaqlar;
- sağlamlaşdırma təyinatlı torpaqlar;
- istirahət təyinatlı torpaqlar;
- tarix-mədəniyyət təyinatlı torpaqlar.
3. Torpaqların xüsusi qorunan ərazilərin torpaqlarına aid edilməsi, onların istifadəsi və mühafizəsi qaydaları Azərbaycan Respublikasının müvafiq qanunvericilik aktları ilə müəyyən edilir.

- Vətəndaşların mənzil toxunulmazlığı hüququ nə deməkdir?

Rauf İSAYEV,
Gəncə şəhəri.

- Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 33-cü maddəsinə əsasən :
1. Hər kəsin mənzil toxunulmazlığı hüququ vardır.
2. Qanunla müəyyən edilmiş hallar və ya məhkəmə qərarı istisna olmaqla mənzildə yaşayanların iradəsi ziddinə heç kəs mənzilə daxil ola bilməz.

- Təhsil məzuniyyətlərinin müddətləri barədə məlumat verməyinizi istərdim.
M.MURADOV,
Goranboy rayonu.

- Əmək Məcəlləsinin 124-cü maddəsinə əsasən:
1. Ali məktəblərin axşam şöbələrində oxuyan işçilərə laboratoriya işlərini yerinə yetirdikləri, yoxlama və imtahan verdikləri dövrdə hər tədris ilində birinci və ikinci kurslarda 20 təqvim günü, qalan kurslarda 30 təqvim günü müddətində məzuniyyət verilir.

Fərdi əmək mübahisələrinə baxılma qaydaları

(əvvəli qəzetimizin
11-12-13-14-cü saylarında)

2. Əmək Məcəlləsinin 172.5-ci maddəsinə əsasən, əməkhaqqının verilməsi işəgötürənin təqsiri üzündən gecikdirildikdə və bu hal fərdi əmək mübahisəsi yaratmayıbsa, hər gecikdirilmiş gün üçün işçiyə əməkhaqqının azı bir faizı məbləğində ödənc verməlidir. Bu hal əmək mübahisəsi yaratdıqda Əmək Məcəlləsinə uyğun əmək mübahisələri qaydasında həll edilir.