HÜQUQ MƏSLƏHƏTXANASI
- Hörmətli redaksiya! İşçinin işdən azad olma səlahiyyətinin hansı vəzifəli şəxslərə malik olması barədə məlumat verəsiniz.
Pərviz SULTANOV, Mingəçevir şəhəri.
- İşçilərə intizam tənbehi yalnız işçi ilə əmək müqaviləsi bağlamaq, onun şərtlərini dəyişdirmək və ona xitam vermək səlahiyyətinə malik olan işəgötürən tərəfindən verilə bilər. İşçilərə intizam tənbehinin verilməsi müəssisələrin nizamnaməsi (əsasnaməsi) ilə tənzimlənir. Əgər müəssisənin nizamnaməsində (əsasnaməsində) başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, işəgötürən işçilərə intizam tənbehi vermək səlahiyyətini müvafiq əmrlə (sərəncamla, qərarla) özünün müavinlərindən birinə, müəssisədən kənarda yerləşən struktur bölməsinin rəhbərinə həvalə edə bilər. Verilmiş əmrdə (sərəncamda, qərarda) hansı səbəbə görə intizam tənbehi vermək səlahiyyətinin başqa vəzifəli şəxsə həvalə edildiyi əsaslandırılmalı və onun səlahiyyətlərinin dairəsi dəqiq müəyyən edilməlidir. Müəssisə rəhbərinin və müvafiq əmrlə (sərəncamla, qərarla) həvalə edilmiş səlahiyyətli vəzifəli şəxslərdən savayı, başqa vəzifəli şəxslərin işçilərə intizam tənbehi vermək, o cümlədən əmək müqavilələrinə xitam verilməklə işçilərin işdən azad edilməsinə yol verimir. Əgər bu qaydalara riayət edilmədən işçi ilə əmək müqaviləsinə səlahiyyətli olmayan şəxs tərəfindən xitam verilibsə, bu əmr məhkəmə qaydasında hüquqi qüvvəsi olmayan (əhəmiyyətsiz) əmr hesab edilə bilər.
- Hansı əmək mübahisələri fərdi əmək mübahisəsi predmeti ola bilər?
Fərid ƏLİYEV, Sumqayıt şəhəri.
- Əmək Məcəlləsinə görə, aşağıdakı məsələlər fərdi əmək mübahisələrinin predmetidir:
- əmək müqaviləsinin bağlanması, ləğv edilməsi və ya onun şərtlərinin dəyişdirilməsi;
- əmək normalarının, həmçinin işçinin əmək funksiyasının həcminin müəyyən edilməsi;
- əmək müqaviləsində nəzərdə tutulan iş yerinin dəyişdirilməsi;
-əmək şəraitinin şərtlərinin dəyişdirilməsi;
- əməkhaqqının, habelə digər ödəmələrin müəyyən edilməsi və hesablanması, yaxud ödənilməsi;
- əməkhaqqından, habelə digər ödəmələrdən tutulmaların aparılması;
- məzuniyyət hüququnun həyata keçirilməsi;
- intizam tənbehi verilməsi;
- əməyin mühafizəsinin təşkili və təmin edilməsi;
- işçinin işəgötürənə vurduğu maddi və ya mənəvi ziyanın məbləğinin müəyyən edilməsi və ödənilməsi;
- işəgötürənin işçiyə vurduğu maddi və ya mənəvi ziyanın məbləğinin müəyyən edilməsi və ödənilməsi;
- işçilərin və ya iş yerlərinin attestasiyası komissiyasının qərarının qanuna uyğunluğu və ya əsaslılığının müəyyən edilməsi;
- müsabiqə komissiyasının qərarının qanuni, obyektiv və ədalətli olub-olmamasının araşdırılması;
- istehsalat qəzası və ya peşə xəstəliyi nəticəsində işçiyə və ya onun ailə üzvlərinə vurulan ziyana görə əvəzin məbləğinin müəyyən edilməsi və ödənilməsi;
- səhmlər və ya digər qiymətli kağızlar üzrə ödəmələrin məbləğlərinin müəyyən edilməsi və ödənilməsi, habelə özəlləşdirmə prosesində və sonralar əmək münasibətləri ilə bağlı normaların tətbiq edilməsi;
- əmək müqaviləsinin, habelə kollektiv müqavilənin şərtlərini və əmək qanunvericiliyinin pozulması ilə bağlı digər məsələlərin tətbiq edilməsi.
- Əməyin mühafizəsi sahəsində müəssisə rəhbərlərinin hansı vəzifələri vardır?
Əşrəf HÜSEYNOV, Bakı şəhəri.
- Əmək Məcəlləsinin 215-ci maddəsinə əsasən:
Müəssisənin mülkiyyətçisi və işəgötürəni işçilərin iş yerlərində əməyin mühafizəsi normalarının və qaydalarının yerinə yetirilməsinə bilavasitə cavabdehdirlər və aşağıdakı tədbirlərin həyata keçirilməsini təmin etməlidirlər:
əməyin mühafizəsi üzrə standartların, normaların və qaydaların bütün tələblərinə əməl edilməsini;
binaların, qurğuların, avadanlığın və texnoloji proseslərin təhlükəsizliyinə riayət edilməsini;
bilavasitə iş yerlərinin sağlam sanitariya-gigiyena şəraitinin və əməyin mühafizəsinin qüvvədə olan normativlərə uyğunlaşdırılmasını;
işçilərə lazımi sanitariya-məişət və müalicə-profilaktika xidmətinin təşkilini;
əmək şəraiti zərərli, ağır olan və yeraltı işlərdə çalışan işçilərə pulsuz müalicə - profilaktik yeməklər, süd və ona bərabər tutulan digər məhsulların verilməsini;
normal əmək və istirahət rejiminə riayət edilməsini;
işçilərə müəyyən edilmiş müddətlərdə və tələb olunan çeşidlərdə pulsuz xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər fərdi mühafizə vasitələrinin verilməsini;
işçilərin əməyin mühafizəsi normaları və qaydaları üzrə təhsilinin, təlimatlandırılmasının, biliklərinin yoxlanılmasının təşkil edilməsinin və əməyin mühafizəsinin təbliğini;
kollektiv müqaviləyə əməyin mühafizəsi üzrə qaydaları daxil etməyi və onlarda nəzərdə tutulmuş öhdəliklərin yerinə yetirilməsini;
müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi müddətdə və formada əməyin mühafizəsi, əmək şəraiti və onların qüvvədə olan normalara uyğunlaşdırılması üçün görülən tədbirlərin nəticələri haqqında statistik hesabatın verilməsini.
- Məhkəmələrədə əmək mübahisələrinə baxılarkən dövlət rüsumu ödənilirmi?
Vüsal HACIYEV, Şəki şəhəri.
- Əmək Məcəlləsi ilə tənzimlənən hüquqlarının pozulduğunu iddia edən işçinin və ya işəgötürənin fərdi əmək mübahisələrinə məhkəmədə baxılması üçün iddia ərizəsi verilərkən müvafiq dövlət rüsumu və məhkəmə xərcləri qabaqcadan ödənilmir.
Əmək mübahisəsini mahiyyəti üzrə həll edən hakim müvafiq qətnamə qəbul edərkən, qanunvericiliklə məyyən edilmiş dövlət rüsumunun və məhkəmə xərclərinin iddiasını təmin etmədiyi iddiaçının, onun iddiasını təmin etdikdə isə, cavabdehin hesabına ödənilməsi barədə qərar qəbul edir.
- Fərdi əmək mübahisəsini həll etmək üçün işçinin təkbaşına tətil etmək hüququ qanunla necə tənzimlənir?
Malik VEYİŞOV, Bakı şəhəri.
- Pozulmuş hüququnun bərpa olunması üçün işəgötürənlə apardığı danışıqlar, yazılı müraciətinə verilən cavablar işçini qane etməzsə, fərdi əmək mübahisəsinin həlli məqsədi ilə o, məhkəməyə müraciət etmədən və əmək müqaviləsinə xitam vermədən, əmək funksiyasının icrasını tam və ya qismən bir ay müddətinədək müvəqqəti dayandıraraq təkbaşına tətil edə bilər.
İşçi özünün fərdi tələblərini müdafiə etmək üçün təkbaşına tətilinə əmək kollektivinin və ya həmkarlar ittifaqı təşkilatının qoşulması çağırışı ilə çıxış etməməlidir. Əmək kollektivi və ya həmkarlar ittifaqı təşkilatı işçinin tələblərinin əsaslı, qanuni və ədalətli olduğu qərarına gələrsə, müstəqil olaraq kollektiv tələblərini irəli sürə bilər.
İşçinin təkbaşına tətil etmək hüququnu hər hansı üsul və vasitə ilə işəgötürən, işçinin iş yerinin rəhbəri və ya digər şəxslər tərəfindən məhdudlaşdırılmasına, habelə belə tətilin keçirilməsinə mane olmasına yol verilmir.
Təkbaşına tətil edən işçinin hərəkətlərini əsassız və qanunsuz hesab edən işəgötürən məhkəməyə müraciət edə bilər.
Təkbaşına tətil edən işçinin hərəkətlərinin qanunsuz və ya əsassız hesab edilməsi barədə məhkəmə müvafiq qərar qəbul etməyibsə, işəgötürən onun əmək müqaviləsini ləğv edə bilməz.
Tətil müddəti bitənədək işçi tətili dayandırıb işə başlaya və ya əmək mübahisəsinin həlli üçün məhkəməyə müraciət edə bilər. Təkbaşına tətil müddətində mübahisənin həlli üçün tərəflərin müəyyən etdiyi vasitəçilik üsullarından istifadə edilə bilər.
İşəgötürən təkbaşına tətil edən işçinin tətil dövrü üçün əməkhaqqını tam və ya qismən ödəyə bilər.
Təkbaşına tətil edən işçinin hərəkətlərinin qanunsuz və ya əsassız hesab edilməsi barədə məhkəmə qərar qəbul edərsə, işçi müvafiq qaydada intizam məsuliyyətinə cəlb edilə bilər.
- Fərdi əmək mübahisələrinə baxan orqanlar barədə məlumat verməyinizi xahiş edirəm.
Elnarə HÜSEYNOVA, Tərtər rayonu.
- Əmək Məcəlləsinin 294-cü maddəsinə əsasən, ayrı-ayrı hallar istisna olmaqla, bütün fərdi əmək mübahisələrinə bilavasitə məhkəmələr tərəfindən baxılır. İşəgötürənlə əmək kollektivi arasında bağlanmış kollektiv müqavilələrdə nəzərdə tutulmuş hallarda müəssisələrdə həmkarlar ittifaqı təşkilatının nəzdində fərdi əmək mübahisələrinə məhkəməyə qədər baxan orqanın yaradılması nəzərdə tutula bilər. Bu orqanın yaradılması və fəaliyyət qaydası kollektiv müqavilələrlə nizama salınır.
Əmək müqaviləsində fərdi əmək mübahisələrini bu Məcəllə ilə edilmiş həlli qaydalarından fərqli olan tərəflərin hüquq bərabərliyi prinsipini və bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş əmək, sosial-iqtisadi hüquqlarını pozmayan qaydalar nəzərdə tutula bilər.
Məhkəməyə qədər əmək mübahisələrinə baxan orqanın çıxardığı qərar işçini və ya işəgötürəni qane etməzsə, həmin mübahisənin həlli üçün onlar məhkəməyə müraciət edə bilərlər. Bu halda məhkəməyə müraciət etmək üçün müəyyən edilmiş iddia müddəti məhkəməyə qədər əmək mübahisələrinə baxan orqanın müvafiq qərar qəbul etdiyi gündən başlanır.
Azər QULİYEV, «Bos-Şelf» Şirkəti HİK-in hüquqşünası.
|