Təhsil Nazirliyi təhsil haqqının yalnız Tarif Şurasının qərarı ilə artırılıb-azaldıldığını bildirir

Rövşən Ağayev: "Avropa ölkələrinin bir çoxunda dövlət ali məktəblərində təhsil bu ölkələrin öz vətəndaşları üçün tam pulsuzdur"

Gələn həftə növbəti tədris ili başlayır. Yeni tədris ilini əksəriyyət sevinclə qarşılasa da, problemlə üzləşənlər də az deyil. Belə ki, 2009-2010-cu tədris ili üçün bir çox dövlət və özəl universitetlərdə ayrı-ayrı ixtisaslar üzrə təhsil haqları qaldırılıb. Aparılan araşdırmalara görə, dövlət ali təhsil müəssisələrində ödənişli əsaslarla təhsilin minimum qiyməti 430, maksimum qiyməti 2 000 manat təşkil edir. Özəl universitetlərdə minimum məbləğ 1200, maksimum məbləğ isə 4 000 manatdır. Siyahıda ilk üç yeri Qafqaz, Xəzər və Azərbaycan universitetləri tutur. Qeyd edək ki, hələ bir müddət öncə ali məktəblərdə ödənişli fakültələrin təhsil haqqının artırılması ilə bağlı Təhsil Nazirliyi Tarif Şurasına müraciət etsə də, təklif müsbət dəyərləndirilməmişdi. Tarif Şurasından aldığımız məlumata görə, təhsil haqlarının qaldırılması ilə əlaqədar heç bir qərar verilməyib. Bu cavab göstərir ki, qiymətlər dövlət və özəl ali məktəblərin özləri tərəfindən artırılıb.Təhsil Nazirliyinin isə bu məsələ ilə bağlı mövqeyi ondan ibarətdir ki, bütün ali məktəblərdə təhsil haqqı İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin Tarif Şurasının qərarı ilə tənzimlənir. Heç bir təhsil müəssisəsinin təhsil haqlarında bu və ya digər dərəcədə dəyişiklik etməyə ixtiyarı yoxdur.
Təhsil sahəsi üzrə ekspert Etibar Əliyev xüsusən özəl ali məktəblərdə vəziyyətin ürəkaçan olmadığını bildirdi: "Heç bir səbəb göstərilmədən təhsil haqlarını kəskin şəkildə qaldırıblar. Belə bir şəraitdə təhsil haqlarının qaldırılması yolverilməzdir. Universitet rəhbərlərinin gətirdiyi arqument belədir ki, guya Tarif Şurası qərar verib. Amma bu əsassız arqumentdir. Belə götürək ki, özəl tədris müəssisələri qiyməti qaldırıb, onların dövlətdən bir o qədər asılacağı yoxdur. Bəlkə də dövlət büdcəsindən maliyyələşmədiklərini əsas gətirib, xərclərinin qarşılanmadıqlarına görə tarifləri artırıblar. Bəs 100 faiz büdcədən maliyyələşən dövlət ali məktəblərində təhsil haqları niyə get-gedə yüksəlir? Hesab edirəm ki, dövlət bu sahəyə nəzarəti gücləndirməlidir".
Son altı ildə təhsil haqlarının orta hesabla 2-3 dəfə artdığını vurğulayan ekspertin qənaətinə görə, Azərbaycanda elə bir özəl məktəb yoxdur ki, orada təhsilin səviyyəsi xidmət tariflərinə uyğun olsun: "Özəl məktəblərin çoxunda dövlət ali məktəblərinin magistrantları dərs deyir. Digər tərəfdən, əgər o ali məktəblərin diplomları sərhəddən kənarda tanınmırsa, orada hansı xidmətin səviyyəsindən danışmaq olar?".
İqtisadçı Rövşən Ağayevin qənaətinə görə, dövlət ali təhsil sisteminin, xüsusilə də ödənişli təhsilin hüquqi tənzimlənməsi sahəsində kifayət qədər ciddi problemlər var: "Bu problemlər insanların, xüsusən də sosial baxımdan zəif təbəqələrin ali təhsilə bərabər çıxış imkanlarını məhdudlaşdırır. O cümlədən təhsillə bağlı konstitusion hüquqların pozulmasına şərait yaradır. Qüvvədə olan qanunvericiliyə əsasən dövlət ödənişli təhsil sistemində təhsil haqlarını Tarif Şurası müəyyənləşdirməlidir".
Təhsil haqlarının səviyyəsi və ödənişli təhsilin nisbətinin hansı meyarlarla müəyyən olunmasına gəlincə, R.Ağayev pullu təhsilin tətbiqində Rusiya modelinin seçildiyini bildirdi: "Bu ölkədə təhsil alan bütün tələbələrin 57 faizi, o cümlədən dövlət ali məktəblərində oxuyanların 52 faizi ödənişli ixtisaslarda təhsil alır. Təhsil haqları isə kifayət qədər yüksəkdir. Bu ölkədə Harvard Universitetinin tarifləri ilə (təxminən 10-12 min dollar) tələbə qəbul edən təhsil müəssisələri var. Əhalisinin yaşayış səviyyəsinə (əməkhaqqı, adambaşına düşən milli gəlir) görə Rusiya və Azərbaycanı azı 15-20 dəfə geridə qoyan inkişaf etmiş Avropa ölkələrinin bir çoxunda dövlət ali məktəblərində təhsil bu ölkələrin öz vətəndaşları üçün tam pulsuzdur. Yaxud da təhsil haqları olduqca azdır (məsələn, indi Azərbaycanda əhalinin ödədiyi haqlara yaxın bir məbləğ). Fransa, Çexiya, Norveç, Finlandiya, İsveçrə kimi ölkələrdə dövlət universitetləri tam pulsuzdur. Azərbaycandan fərqli olaraq bu ölkələrin hərəsinin bir neçə universiteti dünya universitetlərinin reytinq cədvəlinə düşüb. Məzunların əhəmiyyətli hissəsi (azı 70-75 faizi) təhsilini başa vuran kimi öz ixtisasları üzrə işə cəlb olunur və onların illik qazancları bir illik təhsil haqlarını azı bir neçə dəfə üstələyir".
İqtisadçı Əli Əlirzayev hələ ötən ilin əvvəlindən təhsil haqlarında artım baş verəcəyinin gözlənildiyini bildiridi: "İstər dövlət, istərsə də özəl ali təhsil ocaqlarının bəzi fakültələrində təhsil haqqı hər il ölkədəki inflyasiyaya uyğun artır. Lakin bu artımın həcmi kiçik olduğundan, diqqət çəkmirdi".
Müsahibimizin sözlərinə görə, burada tariflərin qaldırılmasından başqa əsas narahatlıq doğuran məsələ ödənişli yerlərin sayının ödənişsizləri ildən-ilə üstələməsidir.

çap üçün verisya