Birinci səbəb ondadır ki, respublikada fəaliyyət göstərən dövlətə məxsus iri sənaye müəssisələrinin əksəriyyəti mənəvi və fiziki cəhətdən köhnəlmiş avadanlıq və texnologiyalarla işləyir. Belə müəssisələrin yenidən qurulmasına və təkmilləşdirilməsinə çox vaxt əsaslı vəsait qoyulmur. Bir sıra müəssisələrin fəaliyyəti qismən bərpa olunsa da, orada əməkhaqqının səviyyəsi aşağı olur, gənclərin peşə hazırlığının və ixtisas səviyyəsinin artırılmasına, istehsalatda qalıb işləməsinə maraq yaradılmasına diqqət yetirilmir. Belə iş yerləri gənclər üçün maraqlı və perspektivli olmadığı üçün onları cəlb etmir.
Özəlləşdirilmiş, kapital qoyuluşu cəlb edilmiş, qabaqcıl texnika və texnologiyaya malik müəssisələrdə isə ilk növbədə iş stajı və təcrübəsi olan hazır mütəxəssislər işə götürülür.
Sirr deyildir ki, bu gün respublikamızda "kölgə iqtisadiyyatı" adlanan kateqoriyalara aid olan müəssisələrin sayı da kifayət qədərdir.
Bir qayda olaraq gənclər belə müəssisələrə işə cəlb olunurlar. Bu zaman onlarla əmək müqaviləsi bağlanmır. Ən yaxşı halda isə işəgötürənə sərf edən şərtlərlə qısa müddətə əmək müqaviləsi bağlamaq təklif olunur. İşçi bu şərtlərlə razı olmadıqda onu, sadəcə olaraq, işə götürmürlər. Yüksək peşəkarlıq səviyyəsinə, iş təcrübəsinə malik olmayan, əmək hüquqları, təhlükəsizlik texnikası, sosial sığorta barədə dolğun təsəvvürü olmayan gənclər işəgötürən qarşısında müvafiq tələblər qoya bilmir. İşəgötürəni isə belə vəziyyət qane edir və nəticə etibarilə bunun ziyanı da gənc işçilərə dəyir.
İkinci vacib səbəb miqrasiya ilə əlaqədardır. Hazırda minlərlə gənc azərbaycanlı, əsasən də kişilər respublikadan kənarda əmək fəaliyyəti ilə məşğuldur. Bu da respublikada sosial-iqtisadi durumun qənaətbəxş olmaması, iş yerlərinin qıtlığı gəlirlərin azlığı ilə əlaqədardır. Respublikada bu problemlərin aradan qaldırılması nəticəsində gənclərin vətənə qayıdışı prosesini sürətləndirmək olar.
Gənclərin həmkarlar ittifaqına kütləvi axınına əngəl törədən səbəblərdən biri, bəlkə də ən əsası odur ki, onlar bu təşkilatın mahiyyəti, məqsədi və imkanları barədə kifayət qədər məlumata malik deyillər. Ən yaxşı halda bu məlumat bəsit və çox vaxt yanlış olur.
Əvvəlki iki səbəb obyektiv amillərlə bağlı olsa da, sonuncu səbəb sırf subyektiv xarakterlidir. Bir çox həmkarlar ittifaqı təşkilatının fəaliyyətinin təşkilində olan problemlərdən, təşəbbüssüzlüyündən, işini yeni dövrün tələblərinə uyğun qura bilməməsindən qaynaqlanır.
Belə vəziyyətin aradan qaldırılması üçün son illər Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası tərəfindən bir sıra vacib işlər görülmüşdür.
Gənclərin ictimai həyata və həmkarlar ittifaqlarının fəaliyyətinə cəlb edilməsi işinə diqqət artırılmışdır.
AHİK-in IV Məclisində gənclər siyasətinə dair xüsusi konsepsiya və proqram qəbul edilmişdir.
Azərbaycan Respublikası Prezidenti cənab İ. Əliyevin 30 avqust 2005-ci il tarixli sərəncamı ilə təsdiq edilmiş "Azərbaycan Gəncliyi Dövlət Proqram"ı (2005-2009-cu illər)" gənclərin həyatında yeni inkişaf mərhələsinin başlanğıcı olmuşdur. Proqramda nəzərdə tutulan tədbirlərin yerinə yetirilməsində, gənclərin təhsil və məişət problemlərinin həllində, əmək və istirahət hüquqlarının təmin edilməsində müvafiq dövlət orqanları ilə birlikdə həmkarlar ittifaqı təşkilatlarının da vəzifələri müəyyən olunmuşdur.
Ona görə də bu gün gənclərlə aparılan iş həmkarlar ittifaqlarının əsas fəaliyyət istiqamətlərindən biri hesab olunur. Hazırda respublikada həmkarlar ittifaqı üzvlərinin 37,6%-ni gənclər təşkil edir. Həmkarlar ittifaqlarında gənclərlə iş üzrə müvafiq strukturun yaradılması zəruri amilə çevrilmişdir. Həmkarlar ittifaqlarının Gənclər Siyasəti Konsepsiyası, Gənclər Şurası haqqında Əsasnamə işlənib hazırlanmış, sahə həmkarlar ittifaqlarında gənclər təşkilatı təsis edilmiş və fəaliyyətə başlamışdır.
Sahə həmkarlar ittifaqı birlikləri arasında birincilər sırasında "Metal İş" Federasiyasında gənclər təşkilatı təsis edilmişdir.
Federasiyada gənclərlə münasibətdə bu prinsip əsas götürülür ki, gənclərin Federasiyanın diqqət və qayğısına ehtiyacı olduğu kimi, Federasiyanın da öz sıralarına fəal, təşəbbüskar gənclərin cəlb edilməsinə, onların biliyinin və peşəkarlıq səviyyəsinin yüksəldilməsinə böyük ehtiyacı vardır. Məhz bu səbəbdən də Federasiya gənclərlə iş aparılmasına, onların təhsilləndirilməsinə, istehsalat fəaliyyətinin və məişətinin təşkil olunmasına, sosial problemlərinin həllinə xüsusi diqqət yetirir.
Sahə müəssisələrində ilk həmkarlar ittifaqı təşkilatlarının işəgötürənlərlə bağladığı kollektiv müqavilələrdə gənclərin problem və qayğılarına xüsusi yer ayrılır.
İstehsalatdan ayrılmadan təhsil alan gənclərə, gənc ailələrə, körpə uşağı olan gənclərə geniş güzəşt və müavinətlər tətbiq olunur.
İlk həmkarlar ittifaqı təşkilatlarında bir qayda olaraq HİK nəzdində gənclər üzrə komissiyalar təşkil edilir və fəaliyyət göstərir.
Federasiyanın gənclər siyasəti və bu istiqamətdə işlərin fəallaşdırılması məsələsi 2007-ci ilin dekabrında Federasiyanın Mərkəzi Komitə iclasının geniş müzakirə mövzusu olmuşdu.
Bu iclasda metal sənayesinin gənc işçilərinə müraciət qəbul edilmişdi. Müraciətdə gənclərin daha mütəşəkkil olması, həmkarlar ittifaqlarında sıx birləşməsi, onları narahat edən məsələlərin həmkarlar ittifaqlarının bütün səviyyələrində qaldırılması və problemlərin həll olunmasında səy və mübarizlik göstərmələri barədə çağırışlar yer tapmışdı.

F. ƏSƏDOV,
Azərbaycan Metal İşçiləri Hİ
Federasiyasının vitse-prezidenti.

çap üçün verisya