Hesab edirəm ki, işəgötürənlə işçi arasında əmək müqavilsinə xitam verilməsi barədə mübahisələrin yaranmasının aşağıda göstərilən bir neçə əsas səbəbi vardır:
- bu sahədə işçilərin əmək qanunvericiliyində nəzərdə tutulan hüquqlarını bilməməsi və ya az bilməsidir;
- aidiyyəti üzrə orqanların, təşkilatların, radio, televiziya, qəzet və digər kütləvi informasiya vasitələrinin kifayət qədər maarifləndirmə işlərini aparmamasıdır;
- işəgötürənlərin, onların hüquqşünaslarının, kadr üzrə mütəxəssislərinin, iqtisadçılarının, mühasiblərinin və digər vəzifəli şəxslərinin əmək müqavilsinə xitam verilməsi haqqında əmək qanunvericiliyini və əmək müqavilsinə xitam verilərkən işçilərin hüquq və təminatlarını kifayət qədər bilməməsidir;
- işəgötürənlərin, hüquqşünasların, kadr üzrə mütəxəssislərin, iqtisadçıların, mühasiblərin və digər vəzifəli şəxslərin işçilərin hüquqi biliklərinin az olmasından sui-istifadə edərək əmək müqaviləsinə xitam verilməsi haqqında əmək qanunvericiliyini pozması və qulluq mövqelərindən sui-istifadə etmələridir;
- məsul vəzifəli şəxslərin öz rəhbərlərinə işçilərlə əmək müqaviləsinə xitam verilməsi qaydaları və şərtləri, onların hüquq və təminatları barədə düzgün qanuni izahatlar verməməsi, xüsusən də xarici şirkətlərdə;
- işəgötürənlərin əmək müqavilsinə xitam verilməsi haqqında qanunsuz əmrlərinə müxtəlif yollarla qanuni don geydirəcəyinə inanması;
- əmək müqaviləsinə xitam verilərkən işəgötürənlərin Əmək Məcəlləsinin 77-ci (əmək müqavilsinə xitam verilərkən işçilərin təminatları) və 84-cü (əmək müqaviləsinə xitam verilməsi barədə əmrlərin məzmunu) maddəsinin tələblərinə əməl etməməsi;
- əmək müqaviləsinə xitam verilməsi barədə əmrin etibarsız sayılması və işə bərpa barədə məhkəməyə təqdim edilmiş iddia ərizələri üzrə məhkəmə işlərində məhkəmə hakimlərinin mülki işlər üzrə araşdırmaları qanunla nəzərdə tutulan qaydada aparmaması, işəgötürənin təqdim etdiyi sənədləri qanunla nəzərdə tutulan qaydada araşdırmaması və notarial orqan kimi yalnız bu sənədləri təsdiq etməklə formal qərarlar qəbul etməsi və işəgötürənləri gələcəkdə də belə addımlar atmağa həvəsləndirməsidir.
Əmək müqaviləsinə xitam verilərkən işçilərin hansı hüquq və təminatları vardır? Belə hallarda işçilər ilk növbədə hansı qaydaları bilməlidirlər? Bəzi hallarda gözləmədikləri, bəzi hallarda isə özlərindən asılı olmayan səbəblərdən əmək müqavilsinə xitam verilərkən hansı addımları atmalı və hansı hüquqlarından istifadə etməlidirlər?
Əmək müqaviləsi bağlayaraq işəgötürənlə əmək münasibətlərində olan hər bir işçi bu sahədə mövcud olan aşağıda göstərilən hüquq normalarını və qaydalarını bilməyə borcludur:
1. Əmək müqaviləsinə xitam verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının əmək qanunvericiliyində kifayət qədər normativ-hüquqi aktların mövcud olmasına baxmayaraq, işəgörürən tərəfindən işçilərin bu sahədə olan hüquq və təminatlarının pozulması halları bu günə kimi də davam edir. Əmək Məcəlləsinin 83-cü maddəsinə əsasən, əgər işçi ilə bağlanmış əmək müqaviləsində onun ləğv edilməsinin sənədləşdirilməsi barədə Əmək Məcəlləsindən fərqli qaydalar nəzərdə tutulmayıbsa, onda istər işçi , istərsə də işəgötürən tərəfindən və istərsə də tərəflərin iradəsindən asılı olmayan hallarda Əmək Məcəlləsinin 68, 69, 70, 73, 74 və 75-ci maddələrində nəzərdə tutulan əsaslara və qaydalara müvafiq olaraq ,əmək müqaviləsinin ləğv edilməsi işəgötürənin əsaslandırılmış əmri (sərəncamı, qərarı) ilə rəsmiləşdirilir.
Əmək müqaviləsinin ləğv edilməsi barədə işəgötürənin əsaslandırılmış əmri (sərəncamı, qərarı) yazılı surətdə tərtib edilməli, onun tərəfindən imzalanmalı və müəssisənin möhürü ilə təsdiq edilməlidir. Tərtib olunmuş əmrin surəti, işçinin əmək kitabçası və işəgötürənin son haqq-hesabı (istifadə edilməmiş əmək məzuniyyətinə görə pul əvəzi, işçiyə ödənilməli olan əməkhaqqı və digər ödəmələr) ilə birlikdə sonuncu iş günü işçiyə verilməlidir. Göstərilən sənədlərin və ödəmələrin sonuncu iş günü işçiyə verilməsi hüququ eyni zamanda Əmək Məcəlləsinin 87.3, 172.4-cü maddələrində və Nazirlər Kabinetinin 1996-cı il 26 dekabr tarixli, 186 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş "İşçilərin əmək kitabçasının forması və onun tərtibi" qaydalarının 6.1-ci maddəsində və digər normativ-hüquqi aktlarda da da öz əksini tapmışdır.

(davamı var)

Azər QULİYEV,
hüquqşünas.

çap üçün verisya