Azərbaycanda yerli idarəetmə orqanlarının formalaşdırılmasından 8 il ötsə də, bu qurumun fəaliyyətində problemlər qalmaqdadır. İndiyədək bələdiyyələrin əksəriyyətinin adları torpaq alqı-satqısında hallandırılır. Bunun nəticəsidir ki, artıq paytaxtda və ətraf qəsəbələrdə boş torpaq sahələri qalmayıb. Bələdiyyələrin büdcəsinin də böyük bir hissəsi torpaq alqı-satqısından götürülən gəlirlər hesabına formalaşırdı. Bununla yanaşı, yerli idarəetmə orqanlarının saxlanılması üçün dövlət əlavə dotasiya ayırır. 2006-cı ildə bu məqsədlə dövlət büdcəsindən 3 milyon, bu il isə təxminən 3,5 milyon manat vəsait ayrılıb. Maraqlıdır ki, bələdiyyələrin əsas gəlir mənbəyi olan torpaqlar satılıb qurtardıqdan sonra, onların maliyyələşməsi necə həyata keçiriləcək? Problemdən çıxış yolu kimi beynəlxalq təcrübəyə əsaslanaraq yerli icra hakimiyyəti orqanlarının, mənzil-kommunal istismar sahələrinin bəzi səlahiyyətlərinin (vergilərin müəyyən qisminin toplanmasının), hərbi xidmətə çağırışın bələdiyyələrə həvalə olunması tövsiyə edilir.
Ekspert Rövşən Ağayev bələdiyyələrlə bağlı konsepsiyanın hazırlandığını xəbər verir: “Həmin sənəddə bələdiyyələrin büdcələrinin artırılması üçün üç istiqamət nəzərdə tutulur. Birinci halda bələdiyyələrə əlavə vergi mənbələrinin ayrılması təklif edilir. Hazırda ancaq fiziki şəxslər torpaq və əmlak vergisini bələdiyyələrin büdcəsinə köçürür. Hüquqi şəxslərdən tutulan vergilərə isə dövlət sahib çıxır. Dünya təcrübəsinə nəzər salsaq görərik ki, mülkiyyətdən tutulan vergilər yerli idarəetmə orqanlarına ödənilir. Azərbaycanda da bu metoddan istifadə edilə bilər. Əgər bu təklif baş tutsa, bələdiyyə büdcəsinə əlavə 150-200 milyon manat məbləğində pul daxil ola bilər. Bu isə hazırda bələdiyyələrin indiki bütün büdcə vəsaitlərindən təxminən 4 dəfə çoxdur".

"Paylı vergi sisteminin tətbiqi bələdiyyə büdcəsini artıra bilər"

R.Ağayev ikinci istiqamət kimi Azərbaycanda paylı vergi sisteminin tətbiqini irəli sürür: "Bu cür vergi bazasını dövlət tənzimləyir və vergini müvafiq dövlət orqanı toplayır. Lakin həmin vergilərin içərisində bələdiyyələrin də müəyyən qədər payı olur. Eyni zamanda fiziki şəxslərin gəlir vergisinin 80/20 faiz nisbətində bölünərək bələdiyyələrin büdcəsinə keçirilməsi mümkündür. Bu zaman vətəndaşın yaşayış yeri, yaxud da işlədiyi müəssisənin yerləşdiyi ərazi vahidi əsas götürülür. Dünya praktikasında bu sahədə əsas üstünlük iş yeri prinsipinə verilir. Hansısa müəssisə müəyyən bələdiyyə ərazisində fəaliyyət göstərirsə, həmin obyektdə işləyən vətəndaşın gəlir vergisindən 20 faiz bələdiyyə büdcəsinə köçürülür".
Üçüncü istiqamət isə dövlət büdcəsinə maliyyə yardımlarının ayrılmasıdır. Ekspertin qənaətinə görə, həmin yardımlar konkret istiqamətlər üzrə ayrılsa daha səmərəli olar: "Hazırda bələdiyyələr dotasiyaları əhalinin sayına görə alırlar. Lakin araşdırmalar göstərir ki, bəzən əhalisi eyni olan, hətta eyni bir rayonun ərazisində yerləşən bələdiyyələrə də fərqi məbləğdə vəsait verilir. Əgər bələdiyyələrə konkret layihələrin icrası üçün vəsait ayrılsa daha effektli olardı. Bu qaydalar üzrə bələdiyyələrin vergi mənbələri yaradılarsa, onların büdcəsini 450-500 milyon manata çatdırmaq mümkündür".
Qeyd edək ki, hazırda Azərbaycanda 2757 bələdiyyə var. Onlardan 54-ü paytaxt ərazisində fəaliyyət göstərir. Ölkəmizdə ən varlı bələdiyyənin büdcəsi 450-500 min manatdan artıq deyil. Dövlət büdcəsindən pullar bələdiyyələrin hesabına yerli xəzinədarlıq vasitəsilə köçürülür. Bir çox hallarda isə bu vəsait abadlıq işləri adı altında bələdiyyə büdcəsinə çatmadan xərclənilir. Mövcud qanunvericiliyə görə, bələdiyyələr ancaq öz ərazilərində yerləşdirilən reklamlardan ödənişlər ala bilər. Amma Bakı şəhərindəki bələdiyyələrə əmlakın verilməsi prosesi həyata keçirilməyib. Buna görə də bələdiyyə bu mənbədən gəlir əldə edə bilmir. Avtobus və maşın dayanacaqlarından toplanan vəsait isə yerli icra orqanları tərəfindən istifadə edilir.

çap üçün verisya