DÜNYA TİCARƏT TƏŞKİLATI AZƏRBAYCANDAN BUNU TƏLƏB EDİB

Dünya Ticarət Təşkilatı Azərbaycanın bu qurumun sıralarına daxil olması üçün hökumət qarşısında bir sıra şərtlər qoyub. Təşkilatın Cenevredə yerləşən katibliyi respublikamızın DTT-yə üzv olmasına hazırlıq üzrə İşçi Qrupuna tövsiyə edib ki, qanunvericilikdə bir sıra dəyişikliklər yaxın zamanlarda öz həllini tapmalıdır.
Həmin tövsiyələrin əsas detallarından biri Azərbaycanın hüdudlarından kənara çıxarılan valyuta sərvətlərinə tətbiq olunan gömrük rüsumlarının ləğv edilməsidir. İşçi Qrupunun rəhbəri Mahmud Məmmədquliyev bildirib ki, xarici valyutaya görə tutulan rüsumu ləğv etmək üçün qanunvericiliyə dəyişiklik olunmalıdır. Bu məsələnin Milli Bank və parlament səviyyəsində həlli vacibdir. Artıq Nazirlər Kabineti iki gün əvvəl imzaladığı sərəncamla DTT-nin tələblərinin bir qismini nəzərə alıb. Amma valyuta sərvətləri ilə bağlı şərtlər, demək olar ki, yeni qərarda öz əksini tapmayıb.
Milli Bankdan verilən məlumata görə, DTT-nin irəli sürdüyü bu element monetar siyasət üçün çox həssas nöqtələrdən biridir. İş ondadır ki, valyutanın ölkədən kənara çıxarılmasını tamamilə sərbəstləşdirmək düzgün deyil. Burada müəyyən mexanizmlər qorunub saxlanmalıdır. Hazırda valyuta sərvətlərinin qorunması və ixraca nəzarət xüsusi qaydalar əsasında nizamlanır. Ölkənin monetar siyasətinin başlıca istiqamətlərindən biri olan "Valyuta tənzimi haqqında" Qanuna görə, yerli və əcnəbi vətəndaşların Azərbaycandan kənara valyutanın nağd şəkildə çıxarmaları üçün müəyyən kvota qoyulub. Valyuta sərvətlərinin köçürülməsinə və respublika ərazisinə gətirilməsinə, ümumilikdə valyuta bazarının bütün ssenarilərinin "izlənməsinə" birbaşa Milli Bank nəzarət edir. Mərkəzi Bankda hesab edirlər ki, qaydalara əsasən, ölkənin hüdudlarından kənara 10 min dollardan artıq nağd şəkildə pul çıxarmaq qadağandır. Həmin məbləğə görə həm Azərbaycan vətəndaşları, həm də qeyri-rezidentlər (xaricilər) 1 faiz gömrük rüsumu ödəyirlər. Amma iki il əvvəl tətbiq olunan qaydalara əsasən, Azərbaycana xarici ölkələrdən 50 min dollaradək valyuta gətirilməsinə razılıq verib. İstənilən şəxs nağd şəkildə 50 min dolların gətirilməsini təsdiqləyən gömrük sənədlərini təqdim etməklə buna nail ola bilər. Amma bu proses də asan başa gəlmir, bunun üçün həmin məbləğin gətirilmə tarixi, gətirən şəxsin kimliyi və s. məlumatları əks etdirən arayışlar Gömrük Komitəsi tərəfindən əldə olunmalı və 7 gün müddətində mərkəzi banka təqdim olunmalıdır. Əcnəbilərə isə başqa bir hüquq verilib, belə ki, onlar Azərbaycana əvvəllər nağd şəkildə gətirdikləri 50 min dolları təsdiqləyən sənədləri MB-ya təqdim etməklə həmin pulları ölkə hüdudlarından kənara çıxara bilərlər. Bu məsələ dövlət siyasətinin strateji istiqamətlərindən biri olduğu üçün ölkəyə daxil olan və çıxarılan pulların hesabatının aparılması həmişə diqqətdə saxlanmalıdır. Bu gün dünya ölkələri " çirkli pulların yuyulmasına qarşı" effektiv mübarizəni sərtləşdirdiyi dövrdə pul əməliyyatlarına nəzarəti heç də yumşaltmağa ehtiyac yoxdur.
Məsələ bundadır ki, Beynəlxalq Volsberq sazişinə və Cenevrə konvensiyasına qoşulan Azərbaycan bütün bank və pul əməliyyatlarının aparılmasını daim nəzarətdə saxlamağa məcburdur. 2001-ci il 11 sentyabr hadisələrindən sonra ABŞ-ın təşəbbüsü ilə bütün dövlətlərin mərkəzi banklarına göndərilmiş müraciətə əsasən banklardakı hesabları və pul yerləşdirən, əməliyyatlar aparan şəxslərin kimliyini, pulların mənbəyini əks etdirən sorğular hazırlanır. Bu , terror şəbəkəsinə aid olan və yaxud həmin qrupla müəyyən yaxınlığı olan şəxslərin bank hesablarına pul köçürmələrinin qarşısını almaq məqsədi daşıyır. Amerika narahatdır ki, həmin vəsaitlər terrorun maliyyələşdirilməsinə yönəldilə bilər.
Azərbaycanın ən nəhəng bank qurumu olan Beynəlxalq Bankda isə hesab edirlər ki, DTT-nin gömrük rüsumlarının ləğv edilməsi ilə bağlı təkidi elə bir əhəmiyyət daşımır. Çünki artıq bank sistemi o qədər inkişaf edib ki, vətəndaşlar ciblərində xaricə pul daşımır, onlar pullarını köçürmə yolu ilə ölkə hüdudlarından kənara çıxarırlar. Ən əsası isə odur ki, banklar vasitəsilə pul köçürmələrində xarici valyutanın məbləğinə məhdudiyyət qoyulmur. Amma bunun üçün də müəyyən şərtlərə əməl etmək gərəkdir. Böyük məbləğdə vəsaiti xarici dövlətlərə köçürmək istəyənlər ilk növbədə bank akreditivləri və yaxud kontrakt layihələri üzrə hərəkət edə bilərlər. Yəni köçürmələrdə böyük məbləğin tutumunu əks etdirən hansısa bir iş və ya xidmət icra olunmalıdır.
İndi böyük məbləğdə pulları olan şəxslər plastik kartlardan istifadə edir. Artıq inkişaf etmiş dövlətlərdə ölkədən kənara nağd pul çıxarmaq ənənəsi, demək olar ki, sıfra bərabərdir. Avropada bu gün vətəndaşlar pullarını plastik kartlarda yerləşdirib və həmin məbləğ 100 min dollardan 1 milyon dollara kimi ola bilər. Plastik kartlarla həm də dünyanın istənilən ölkəsinə sərbəst getmək mümkündür. Yəni sərhəddə heç kəs hansı məbləğdə pul aparılmasını və rüsum tələb etmir. Bundan əlavə, xaricilər korporativ çeklərdən istifadə edir ki, bu kağızlarda da 100-200 min dollar yerləşdirilir. Dünya Ticarət Təşkilatının da Azərbaycana tövsiyəsi bir növ bu siyasətə əsaslanır.
Təşkilatın ekspertlərinin qənaətinə görə, Azərbaycan bu qurumun sıralarında olarkən ölkədə bank-maliyyə sistemi elə bir vəziyyətə çatmalıdır ki, vətəndaşların əksəriyyətində pullar kartlar və korporativ kağızlarla idarə olunacaq. Belə bir məqamda ölkə hüdudlarından kənara nağd pul çıxarmağa ehtiyac da qalmayacaq.

çap üçün verisya