Ölkəmizdə isə vəziyyət bir qədər fərqlidir. Müvafiq strukturlar bu kimi olaylardan birinin "səbəbkarını" cəzalandırmağa macal tapmamış, fırıldaqçılar növbəti pornosəhnəni və ya hər hansı əcaib görüntünü yaymaqla cəmiyyəti şoka salırlar. Azyaşlı uşaqların porno görüntüləri unudulmamış, Cəlilabad və Kürdəmir olayları insanları növbəti dəfə "təəccübləndirdi". Yayılan məlumatlara görə, pornoqrafik görüntü şantajı ilə Cəlilabad rayonu, Ocaqlı kənd 1 saylı məktəbinin şagirdləri, Kürdəmirdə isə yeniyetmə qız övladı olan ailələr üzləşiblər. Kütləvi informasiya vasitələrinin yaydığı məlumata əsasən, Ocaqlı kənd məktəbinin riyaziyyat müəllimi məktəbin məlumat bazasına daxil olaraq yuxarı siniflərdə oxuyan qız şagirdlərin fotolarını əldə edərək onlara pornoqrafik görüntülər montaj edib və qızların ailələrinə xəbər verib. Məktəbdə böyük qalmaqal yaşanıb, işə polis qarışıb və müəllimi həbs ediblər. Kürdəmirdə isə naməlum şəxs yeniyetmə qızların şəkillərini mobil telefon vasitəsilə çəkir, qızlarının pornoqrafik fotolarının yayılmasını istəmirlərsə, ailədən müəyyən məbləğdə pul ödəmələrini tələb edir. Bir sözlə, pornoqrafik görüntülərin yayılacağı şantajı günümüzün bəlasına çevrilib. İş o yerə çatıb ki, bu dəhşət artıq orta məktəbləri də əhatələməyə başlayıb.

Sosial reklamlar təşkil edilsəydi…

Məsələyə münasibət bildirən Təhlükəsizlik Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri İlham İsmayıl bildirdi ki, informasiya texnologiyaları inkişaf etdikcə cinayətin növləri də artır: "Bu cür məsələlərin ortalığa çıxması qanun boşluqlarının olmasına dəlalət edir. Biz bilirik ki, pornoqrafik şəkillərin, video və fotoşəkillərin yayılmasında, xüsusilə də onlar insanın şəxsiyyətini təhqir edirsə, hətta ölüm həddinə çatdırırsa, burada cinayət tərkibi var. Amma bunun qarşısı necə alınmalıdır? Belə bir texnologiya varmı və yaxud ola bilərmi ki, bu görüntülərin ilkin mənbəyi bəlli olsun? Məsələn, istənilən operator bu cinayəti tapmaq üçün bildirsin ki, konkret olaraq hansı nömrədən bu görüntülər yayılıb. Amma mənə belə gəlir ki, hüquqşünaslar kütləvi informasiya vasitələrində güclü şəkildə maarifləndirmə işləri aparmalıdırlar. Konkret olaraq bu cinayətin nə kimi fəsadlar törədəcəyini ictimaiyyətə çatdırmaq lazımdır. Sosial reklamlar təşkil edilməlidir. İkinci növbədə də mobil operatorlara müraciət etmək lazımdır. Əgər bu tip neqativ halların qarşısını almaq mümkündürsə, onda həlli məsələsinə baxılsın. Cinayət Məcəlləsində ümumi olaraq pornoqrafik şəkillərin yayılması ilə bağlı maddə var. Bu maddə ilə hüquq-mühafizə orqanları iş qaldıra bilərlər. Amma son vaxtlar sözügedən görüntülərin geniş yayılması bu işlə məşğul olan şəxslərin cəza almamalarını sübut edir".

"Valideynlər reallığı övladlarından gizlətməklə daha böyük səhvə yol verirlər"

Uşaq Hüquqlarının Müdafiəsi Liqasının sədri Yusif Bəkirov isə sözügedən problemin yalnız Azərbaycanda deyil, bütün dünya ölkələrində geniş miqyas aldığını söylədi: "Fərq isə ondan ibarətdir ki, ölkəmizdə bunu daha asan yolla, mobil telefonlar vasitəsilə yaymağa üstünlük verirlər. Müvafiq strukturlar bir araya gəlsələr, görüntüləri ötürəni tapmaq çox asan olar. Bunun üçün hüquq-mühafizə orqanlarının kiçik əməliyyat keçirməsi də kifayətdir. Hüquq-mühafizə orqanları həmin şəxsə qarşı mütləq cəza tədbiri görməlidir. Çünki burada konkret cinayət əməli var. Yeniyetmələrin cinsi istismara məruz qalması, onların buna təhrik edilməsi, şəxsin icazəsi olmadan şəklinin kütləvi yayılması və şantaj edilməsi konkret cinayət əməlidir və Beynəlxalq Uşaq Konvensiyasına ziddir. Uşaqların pornogörüntülərinin yayılması isə istismardır".
"Təmiz Dünya" İctimai Birliyinin sədri Mehriban Zeynalova da mobil telefonda hər hansı görüntülərin yayılmasını ciddi problem adlandırdı: "Lakin buna baxmayaraq, müvafiq strukturlar məsələ ilə ciddi məşğul olurlar. Pornoqrafik görüntülərin yayılması ilə bağlı cinayət işləri də açılıb. Burada şəxsiyyətin toxunulmazlığı məsələsi var".
M.Zeynalova problemdən çıxış yolunu maarifləndirmə tədbirlərinin gücləndirilməsində gördüyünü qeyd etdi: "Bu tədbirlər orta məktəblərdə də keçirilməlidir. Məktəblərə psixoloqlar dəvət edilməli, seminar və məşğələlərdə yeniyetmələrə insan alveri, narkotik vasitələr, fiziki zorakılıq və s. barədə məlumatlar verilməli, söhbətlər aparılmalıdır. Bəzən valideynlər bu kimi faktları övladlarından gizlətməyə çalışırlar. Amma onlar anlamırlar ki, reallığı gizlətməklə daha çox səhvə yol verirlər. Ona görə də neqativ halların daha geniş miqyas almasını istəmiriksə, bu sahədə maarifləndirmə tədbirlərini gücləndirməyimiz çox vacibdir".

242-ci maddə ilə nəzərdə tutulan cəza…

Məlumat üçün bildirək ki, pornoqrafik görüntülərin yayılmasına görə, Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsində konkret cəza nəzərdə tutulub. Belə ki, AR CM-in 242-ci maddəsinə əsasən, pornoqrafik materialları, əşyaları yayma və ya reklam məqsədi ilə qanunsuz hazırlama, yayma, reklametmə, habelə pornoqrafik xarakterli nəşrlər, kino və ya videomateriallar, şəkillər və sair əşyalar ilə qanunsuz ticarət şərti maliyyə vahidi məbləğinin min mislindən üç min mislinədək miqdarda cərimə və ya iki ilədək müddətə azadlığın məhdudlaşdırılması və ya iki ilədək müddətə islah işləri ilə cəzayla nəticələnir. Vəkil Adil İsmayılov da qanunvericilikdə bu cinayətlə bağlı məsuliyyət nəzərdə tutulduğunu dedi. Digər məsələlərə isə hüquq-mühafizə orqanları nəzarət etməlidir.
Milli İnternet Forumunun rəhbəri Osman Gündüzün sözlərinə görə, bu günədək hələ heç kim CM-in 242-ci maddəsi ilə həbs edilməyib: "Bizim üçün maraqlı odur ki, pornoqrafiyanı tirajlayanlar hansı səbəbdən heç nəyə məhəl qoymadan öz " işləri" ilə çox rahat və sərbəst məşğul olurlar".
O.Güngüz xüsusilə uşaqlar və yeniyetmələr arasında belə görüntülərin yayılmasını təhlükəli sayır: "Bu tip görüntülərə meyil edənlər daha çox azyaşlı uşaqlardır. Düşünürəm ki, burada cəmiyyətin bütün səylərinin buna qarşı mübarizəyə yönəlməsi üçün müəyyən birgə tədbirlərin görülməsi daha düzgün olardı. Yəni yalnız məktəbin, mobil operatorun, ya da hüquq-mühafizə orqanlarının üzərinə məsuliyyəti atmaq lazım deyil. İlk öncə maarifçilik işləri aparılmalıdır. İkincisi, bu, bir informasiya təhlükəsizliyi problemidir. Uşaqların informasiya təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün mobil operatorlar, təhsil müəssisələri, valideyn təşkilatları, ictimai qurumlar və hüquq-mühafizə orqanları birgə işləməlidirlər. Müəllimlər, valideynlər, şagirdlər üçün kitabçalar və digər vəsaitlər tərtib edilə bilər. Bununla yanaşı, internet klublarda müəyyən saytların istifadəsini məhdudlaşdıran addımların atılması vacibdir. Mobil operatorlar telefonlarda bu tip görüntülərin yayılmasının qarşısını ala bilər. Məsələn, müəyyən wap saytlar var ki, onlardan köçürmələrin qarşısını almaq mümkündür".

Mobil operatorları ittiham etmək düzgün deyil

Məsələ ilə bağlı münasibət bildirərkən “Azercell Telekom” MMC-nin mətbuat xidmətinin rəhbəri Rüfət Abbasov isə mobil operatorlardan tələb olunan bəzi normaların həyata keçirilməsini mümkünsüz sayır: "Hazırda insanlar mobil telefonlardan yalnız əlaqə saxlamaq məqsədi ilə deyil, onun digər funksiyalarından -həm fotoaparat kimi, həm də videogörüntülərdən istifadə edirlər. Əgər insan şəxsi telefonu ilə videokamera funksiyasından istifadə edirsə, sonra onu blituz vasitəsilə başqalarına ötürürsə, burada mobil operatoru günahlandırmaq düzgün deyil. Çünki mobil operatorlar burada heç bir rol oynamır və bunu tənzimləmə imkanları sıfıra bərabərdir. Biz məzmun təminatçıları ilə (provayderlər) və bir çox şirkətlərlə əməkdaşlıq edirik. İnsanlar mobil telefonla internetə daxil olaraq müəyyən fayllar əldə edə bilərlər. Həmin məzmun təminatçıları ilə imzalanan müqaviləmizdə də şərt kimi qeyd olunub ki, porno görüntülərin və porno filmlərin yayılması qadağandır. Hər zaman məzmun təminatçılarından müvafiq maddəyə uyğun olaraq tələb edirik ki, porno görüntülərin yayılmasının qarşısını alsınlar. Azərbaycan qanuvericiliyinə hörmətlə yanaşırıq və onun bir hissəsiyik. Amma çox təəssüf edirik ki, söylənilən neqativ faktlar telefonlar vasitəsilə köçürülür. Mobil operatorları ittiham etmək düzgün deyil. Çünki insanlar mobil operatorların xidmətlərindən deyil, mobil telefonun funksiyalarından istifadə edirlər".
Gülər KƏRİMLİ.

çap üçün verisya