Əli Məsimli: “İnkişaf etmiş ölkələrdə təhsil kreditləri 3-5 faiz arasında verilir”

Millət vəkili Əli Məsimli Milli Məclisə təqdim etmək üçün "Təhsil krediti
haqqında" qanun layihəsini hazırlayıb. Əməkdaşımız Əli müəllimlə görüşüb layihə barədə ətraflı məlumat verməsini xahiş etmişdir.
- Əli müəllim, yəqin ki, siz bu sənədi inkişaf etmiş ölkələrin təcrübəsi əsasında hazırlamsınız. Elə ilk sualım da həmin ölkələrdə təhsil kreditlərinin verilmə qaydaları barədədir...
- İnkişaf etmiş ölkələrdə təhsil kreditləri 3-5 faiz arasında verilir. Qonşu Rusiyada bu rəqəm 5,5 faiz təşkil edir. Azərbaycanda Mərkəzi Bankın uçot dərəcəsi 2 faiz olduğundan təhsil kreditlərinin 5 faizlə verilməsini məqbul sayıram. Buradakı 3 faiz bankların qazancıdır. Banklar buna gedərlər. Amma məsələ ondadır ki, təhsil kreditlərinin mənbəyi təkcə dövlət vəsaiti olmamalıdır. Banklarda öz maliyyə resurslarından bu məqsədlə istifadə edə bilərlər. Amma bir məsələ də var ki, 26 faizə kredit verən bankların 5 faizlə kredit verməsi mümkün deyil. Sirr deyil ki, banklar mənfəətlərini daha çox düşünürlər. Təcrübəsini araşdırdığım ölkələrdə təhsil kreditlərini maliyyələşdirmək üçün mütləq büdcədən vəsait ayrılır. Əgər dövlət vəsait ayırarsa, deməli, Mərkəzi Bank faiz dərəcələrinin aşağı olmasını şərt kimi qoya bilər. Bilirsiniz, dövlət bu prosesə dəstək verməsə, xüsusən ilkin beş ildə yardımçı olmazsa, qanun qəbul edilsə də, kağız üzərində qalacaq. Yenə də aztəminatlı ailələrin uşaqları ali təhsil almayacaqlar, ali təhsil alanların sayında artım olmayacaq. Bu qanun dövlətin və təhsil almaq istəyənlərin hüquqlarını müdafiə edir.
- Əli müəllim, hazırladığınız qanun layihəsində hansı məsələlərə daha çox yer vermisiniz?
- Layihə qəbul edilərsə 600-dən yuxarı bal toplayanlar təhsil haqqından azad olacaqlar. Etiraf edim ki, bu, barmaqla sayılcaq qədər tələbəni əhatə etsə də, çox mühüm məsələdir. Bundan başqa, aztəminatlı təbəqə üçün verilən təhsil kreditinin faizsiz olmasını önə çəkmişəm. Əgər həmin tələbə bakalavrı əla qiymətlə bitirərsə, avtomatik olaraq təhsil kreditini qaytarmaq öhdəliyi ləğv edilir və dövlət bu xərci öz üzərinə götürmüş olur. Bu da gənclərdə stimul yaradır ki, onlar yaxşı oxusunlar.
- Bu qaydalar özəl universitetlərdə də təhsil alanlara şamil edilə bilər?
- Əlbəttə.
- Təhsil krediti götürən insan əmək qabiliyyətini itirərsə və ya dünyasını dəyişərsə, pulun ödənilməsi məsuliyyətini kim üzərinə götürəcək?
- İki variant təklif edilib. Birinci variantda qeyd olunub ki, bu xərci dövlət öz üzərinə götürəcək. İkinci variant isə daha optimaldır. Şəxs təhsil aldığı müddətdə və ya möhlətli vaxtda bu xərci dövlət üzərinə götürəcək. İşləyən ərəfədə isə bu, sığorta şirkətlərinin üzərinə düşəcək.
- Deməli, prosesə həm də sığorta şirkətləri qoşulacaq, dövlət ağır məqamlarda kömək əlini uzadacaq...
- Layihədə qeyd olunur ki, təhsil kreditini tələbənin əvəzinə işlədiyi və ya istənilən müəssisə ödəyə bilər. Onu da qeyd edək ki, bir sıra sivil ölkələrdə dövlətlə yanaşı, xeyriyyə cəmiyyətləri tələbələrin təhsil xərclərini öz üzərinə götürür. Türkiyədə böyük təşkilatlar təhsil təqaüdləri təyin edirlər ki, dövlət də bunun müqabilində onlara vergi güzəştləri edir. Ölkəmizdə bu kimi güzəştlər olmadığından böyük müəssisələrin tələbələrə təqaüd təyin etməyə marağı yoxdur. Ona görə də bu prosesdə ağırlıq dövlətin üzərinə düşəcək. Razıyam ki, dünyada beynəlxalq təşkilatların kredit xətləri var. Amma bizdə ilkin mərhələdə bu ağır yükü dövlət özü üzərinə götürməlidir.
- "Təhsil krediti haqqında" qanun layihəsində kreditin təhsil haqqından aşağı verilməməsi göstərilib…
- Məsələ ondadır ki, bir sıra ölkələrdə bu məbləğ aşağı nəzərdə tutulur. Məsələn, təhsil haqqı 1500 manatdırsa, 800-900 manat verilir. Təhsil kreditinin maksimum məbləği ona görə müəyyən edilməyib ki, gələcəkdə bu kimi problemlər ortaya çıxmasın. Tələbənin təhsil haqqı bu il 1000 manatdırsa, bank 1000 manat verəcək. Gələn il universitet təhsil haqqını əlavə olaraq 200 manat yüksəldəcəksə, tələbə müvafiq arayışı gətirdikdə bank da universitetin hesabına 1200 manat pul köçürəcək.
- Kredit verilərkən hər hansı əmlakın girov qoyulması nəzərdə tutulacaq?
- Təhsil kreditləri alan şəxsin qoyduğu girov onun ali təhsil ocağının ödənişli fakültəsinə daxil olması barədə sənəd olacaq. Bu ona görə belədir ki, girov məsələsi gündəmə gələndə banklar bölgələrdə yaşayanlardan belə, şəhərin mərkəzində mənzilin olması tələbini ortaya atırlar. Ona görə də təhsil kredtinin müqabilində girov nəzərdə tutulmayıb və qanun layihəsi Azərbaycan gənclərinin maraqlarına xidmət edir.
Layihədə tələbələrin digər xərclər üçün də banklardan kredit götürməsi nəzərdə tutulub.

Gülər KƏRİMLİ.

çap üçün verisya