Vahid Əhmədov: “Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası işçilərin əmək və digər sosial hüquqlarının qorunmasında xeyli dəyişikliklərə nail olub”

-Vahid müəllim, Azərbaycanda həmkarlar ittifaqlarının ölkə iqtisadiyyatında rolu konkret olaraq nədən ibarətdir?
- Həmkarlar ittifaqları iqtisadi idarəetmə sisteminin ayrılmaz tərkib hissəsidir və sosial- iqtisadi siyasətin bir çox istiqamətləri bu qurumla bağlıdır. Ümumilikdə, iqtisadiyyatda bu qurumun üzərinə bir sıra mühüm vəzifələr düşür. Bütün müəssisələrdə əmək müqavilələrinin bağlanması, işçilərin əmək və digər sosial hüquqlarının qorunması, bir çox qanunların tənzimlənməsi, vətəndaşların sıx və mütəşəkkil qaydada öz hüquqlarının bərpasına nail olması məhz həmkarlar ittifaqlarının səyi nəticəsində mümkün olub. Hələ sovet dövründə işçilərin əmək və istirahət hüquqlarının qorunmasında bu qurumun rolu böyük idi. Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra Nazirlər Kabineti, Sahibkarlar (İşəgötürənlər) Təşkilatları Milli Konfederasiyası və Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası Baş Kollektiv Saziş imzalayıb. Bu Sazişin icrasını təmin etmək üçün hər üç qurum müzakirlər aparır, vəziyyəti təhlil edir. Onu da deyim ki, artıq bu sahədə əhəmiyyətli dəyişikliklər müşayiət olunur və demək olar ki, respublikamızın bütün bölgələrində bu qurumlar fəaliyyət göstərir. Hazırda müstəqil həmkarlar ittifaqları yaradılır və onlar da işləyənlərin müdafiəsi baxımından öz töhfəsini verə bilər.
- Siz həmkarlar ittifaqlarının vətəndaşların əmək və digər sosial hüquqlarının müdafiəçisi kimi roluna toxundunuz. İş ondadır ki, bir sıra strukturlarda bu qurumların yaradılması hələ də mümkün olmayıb...
- Belə hallar var, həm yerli təşkilatlarda, həm də xarici şirkətlərdə həmkarlar ittifaqlarının yaradılmasına mane olan şəxslər kifayət qədərdir. Onlar daha çox işçilərlə əmək müqaviləsi bağlamayan və öz gəlirinin miqyasını kiçiltməyə çalışan və yaxud gizlədən şirkətlərdən ibarətdir. Bu tendensiya əsasən özəl və təsərrüfat sistemli qurumlarda qeydə alınır. Dəfələrlə müvafiq dövlət orqanları apardıqları araşdırmalar zamanı sübut edib ki, həmkarlar ittifaqı yaratmağa istəyi olmayan təşkilatlar işçilərin hüquqlarını pozur, əməkhaqlarını düzgün vermir, onların sosial şəraitinin qayğısına qalmır. Həmkarlar ittifaqı həmişə idarə və təşkilatların rəhbərləri ilə kəskin fikir ayrılığına görə seçilib, müəssisə rəhbərliyinin inzibati amirliyinə tabe olmamaq üçün işçilərlə mütəşəkkil qaydada əks addımlar atıb, müsbət mənada dəyişikliklərə nail olub. Təbii ki, müəssisə rəhbəri həmişə çalışır ki, işçilərin əməyinə uyğun maaş verməsin, onları çox işlətsin, istirahətini pozsun, müqavilələri düzgün tərtib etməsin. Həmkarlar ittifaqı isə bunun qarşısını alıb. Bizim yerli şirkətlər artıq bunu başa düşür və Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının tövsiyələrini yerinə yetirməyə başlayıb. Bu məsələdə AHİK-in mövqeyini xüsusi vurğulamaq lazımdır.
- Xarici şirkətlər öz ölkəsində həmkarlar ittifaqlarının yaradılmasına bir nömrəli vəzifə kimi baxsa da, Azərbaycanda buna əməl etmirlər, hətta maneə də yaradırlar...
- Son zamanlar bu sahədə də irəliləyişlər nəzərə çarpır. Xarici şirkətlərin bir neçə işçisi ölkəmizin qanunlarına hörmətsizlik etdiyinə görə cəzalandırılıblar. Artıq onlar bu məsələdə özləri təşəbbüskar olmağa başlayıb. Həmin şirkətlər Azərbaycan vətəndaşları ilə öz işçilərinin əməkhaqları, mükafatlar, digər sosial güzəştlərdə bir tutmurlar, ayrı-seçkilik edirlər, işçilərin hüquqlarını pozurlar. Buna görə də həmkarlar ittifaqının yaradılmasını istəmirlər. Bu, onlara sərf etmir. Amma son dövrlər Azərbaycan hökumətinin və AHİK-in xəbərdarlıqlarından sonra bu problem həll olunmaqdadır. Hesab edirəm ki, AHİK-in atdığı addımların çox müsbət effekt verməsini nəzərə alaraq, bu iş davam etdirilməlidir.
- İşçilərin sosial hüquqlarından olan mənzil təminatı da bu gün ən aktual məsələlərdəndir. Hazırda işləyənlərin əksəriyyəti mənzil ala bilmir. Bu sahədə həmkarlar ittifaqlarının hansı köməyi ola bilər?
- Sovet dövründə işə qəbul olunan hər bir şəxs bir neçə ildən sonra mənzil alırdı. Burada həmkarlar ittifaqlarının rolu da az deyildi. İndi Neft Şirkətini çıxmaq şərtilə, demək olar ki, heç bir şirkət işçisinə mənzil vermir. Təbii ki, bu, şirkətlər üçün çətindir. Mənzil tikintisi çox maliyyə tələb edir və müəssisələrin buna imkanı çatmır. Amma sosial təminat prinsiplərindən biri də evi olmayan işçiyə müəyyən köməyin göstərilməsindən ibarətdir. Burada hökumət səviyyəsində işlər aparılmalıdır, layihələr hazırlanmalıdır. Məncə, təşkilatlar tikinti şirkətləri ilə dövlətin müəyyən etdiyi sosial güzəştlərə uyğun olaraq proqram həyata keçirə bilər. Yəni öz işçilərinə mənzil vermək üçün uzunmüddətli kredit müqavilələri bağlanılır, işçinin maaşından tikinti şirkətinə müəyyən məbləğ ödənilir, eyni zamanda müəssisə gəlirinin bir hissəsini həmin şirkətin hesabına köçürür. Ümumiyyətlə, bu tipli başqa layihələr də həyata keçirmək mümkündür.
- Vahid müəllim, işçilərin istirahət hüquqları ilə bağlı məsələyə toxundunuz. Bu gün işçilərin istirahət etməsi və məzuniyyətini səmərəli keçirməsi üçün lazımi şərait yaradılıbmı?
- Əvvəllər işçilər hər il istirahətə gedər, sanatoriya və kurort komplekslərinin xidmətlərindən istifadə edərdilər. İndi həmin sahə istənilən vəziyyətdə deyil, lazımi infrastruktur yoxdur. Bu sahənin inkişafı üçün infrastruktur yeniləşməlidir. Yeni istirahət mərkəzləri yaradılmalıdır.
- Elə təşkilatlar var ki, orada həmkarlar ittifaqları var, amma yenə də işçilərin əməyinin dəyəri düzgün dəyərləndirilmir…
- Belə hallara təsadüf olunur. Məsələ ondadır ki, bu, keçmişdən qalma bir ənənədir və adətən dövlət təşkilatlarında qeydə alınır. Özəl şirkətlərdə belə hallara az rast gəlinir, çünki həmin firma özünə işləyən işçi götürür və əməyinə görə qiymət verir. Bu problem də həll olunacaq. Bazar iqtisadiyyatı elə bir mexanizmləri tələb edir ki, fayda verən işçi irəli gedir, əməyi yaxşı dəyərləndirilir. İşinin öhdəsindən gələ bilməyən işçinin şirkətdə qalması uzun müddət davam edə bilməz.
- Son olaraq, Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının III qurultayından nəyi gözləyirsiniz?
- Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası, xatırlatdığım kimi, iqtisadiyyatımızın inkişafında və sosial-iqtisadi siyasətin həyata keçirilməsində müstəsna funksiyaya malikdir. Bu qurumun son dövrlər apardığı işləri yüksək qiymətləndirirəm. Deputat həmkarım Səttar Mehbalıyev işgüzar və qətiyyəti ilə seçilən şəxslərdəndir. Onun bu sahədə təcrübəsi çoxdur. Bir neçə şirkətdə həmkarlar ittifaqlarının yaradılması onun cəsarəti nəticəsində mümkün olub. Xüsusilə də neftçilərin hüquqlarının qorunması ilə bağlı fəaliyyəti istəyinə nail olmasından xəbər verir. İnanıram ki, işçilərin sosial hüquqlarının qorunması, həmkarlar ittifaqlarının yaradılmasının miqyasının artması və digər tədbirlərin sürətləndirilməsində Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası və rəhbərinin rolu əhəmiyyətli olacaq. Qurultayın nəticələrinin də bu istiqamətdə aparılan tədbirlərə təkan vermək baxımından səmərəli olacağını söyləmək olar.
Söhbətləşdi:
Elbrus CƏFƏROV.

çap üçün verisya